Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

in al haar betcekenis cn waarde af van de harmonie des geheels. Juist omdat er vele overeenstemmingen ofharmoniën zijn, is er maar ééne.

De splitsing van de verschijnselen des heelals in zorgvuldig afgebakende groepen, en de toekenning van zekere scherp geteekende wetten aan ieder, is — laat men het nooit vergeten, hoezeer de natuur er zich ook toe leent — altijd iets kunstmatigs. Wij vinden een ontwikkeling [evolutie] in de plantkunde, en een andere in de aardkunde, en weêr een andere in de sterrekunde, en onwillekeurig zou men er toe kunnen komen om deze drie als drie onderscheiden ontwikkelingen aan te merken. Maar deze wetenschappen zijn, zQoals we weten, niet anders dan vakken door ons zeiven gevormd, om 't verwerven van kennis gemakkelijk te maken — herleidingen van de natuur tot de mate van onze eigen bevatting. Rn wij moeten ons er voor wachten, de natuur, anders dan tot dit doel, in deelen te splitsen. De wetenschap heeft ieder ding zoo in stukken gedeeld, dat het voor ons verstand bezwaarlijk wordt al die brokstukken weêr in elkander te zetten ; en wij moeten ons zeiven gedurig wapenen door aanhoudend de natuur ons voor te stellen als een geheel, zal de wetenschap door haar eigen fijne onderscheidingen niet te gronde gaan. Omdat ontwikkeling wordt aangetroffen in zoovele verschillende wetenschappen, bestaat de gelijkenis, de overeenkomst hierin, dat zij een universeel beginsel is. En daar is hoegenaamd niets te zeggen voor het vermoeden, dat deze wet en vele andere zouden gesloten zijn buiten het gebied van het geestelijke leven. En aan de andere zijde, zijn er geldige redenen voor bij te brengen, dat de natuurwetten doorloopen door de geestelijke wereld — niet op deze of gene wijze veranderd om zich te schikken naar de nieuwe omstandigheden, maar eenvoudig doorloopende zooals zij nu eenmaal zijn.

Op de ontwikkeling hiervan komt het echter aan. Een der treffendste generalizaties der moderne wetenschap is, dat ook de wetten haar wet hebben. Eerst werden, bij het toenemen onzer kennis, verschijnselen gegroepeerd, en de natuur vertoonde weldra het schouwspel van een kosmos, daar de lijnen der schoonheid de groote natuurwetten waren. Zoo

Sluiten