Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

komen tot ongebondenheid en ondeugd. En, eindelijk, verwaarloost hij zijn ziel, zoo zal deze noodzakelijkerwijs ontaarden en jammerlijk vervallen en ondergaan.

Wij hebben hier derhalve voor de vraag, welke ons bezig houdt, een volkomen natuurlijken grondslag. Indien wij, met dit algemeen beginsel vlak vóór ons, ons zeiven venvaarloozen — hoe zullen wij ontkomen ? Indien wij de gewone maatregelen, om een tuin in orde te houden, verwaarloozen, hoe zal die hof ontkomen aan zijn verval tot een. wildernis? Of, indien wij de gelegenheden om onzen geest te beschaven, verwaarloozen, hoe zal hij aan onwetendheid en zwakheid ontkomen ? En zoo ook, indien wij onze ziel verwaarloozen, hoe zullen wij de natuurlijke achterwaartsche beweging ontkomen, den onvermijdelijken terugval tot onvruchtbaarheid en dood ? Wij hebben, inderdaad, niet noodig te bewijzen, dat daar zulk een beginsel van achteruitgang wordt aangetroffen in het wezen van eiken mensch. Het wordt gestaafd door feiten en de analogie der natuur. Drie mogelijkheden om te leven staan, naar de wetenschap ons leert, voor alle levende organismen open: evenwicht, ontwikkeling en verwording. Met 't eerste bedoelt men het gevaarlijk karakter van een leven, dat ons doet denken aan een effen pad, een karakter, dat even gevoelig schijnt voor de roepstemmen van het goede als voor de aanvallen van het kwade. Het sluit in zich een geheel van omstandigheden, door eigen keus of door het toeval zóó in evenwicht gesteld, dat zij noch beter noch slechter maken. Maar die toestand van volmaakt evenwicht, die normaal is in 't anorganische rijk, bestaat voor de wereld van 't leven alleen in theorie, is daar geheel vreemd aan ; en wat werkeloosheid en gevoelloosheid schijnt te zijn, is metterdaad een ware evolutie, die van wege haar langzaam verloop niet wordt opgemerkt; of liever nog zij is een proces van verwording, dal plotseling als 't eindelijk openbaar wordt, de wezenlijke sporen uitwischt van de hoogte, waarop het vroeger stond. Uit dezen toestand van schijnbaar evenwicht, werkt de evolutie omhoog, de verwording omlaag. Maar aan verwording wordt als levenstoestand door de meerderheid der menschheid de voorkeur gegeven. En tot die keus wordt men geleid door de natuur zelve van den mensch. Het leven

Sluiten