Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

waarop de bewijsvoering voor de verdedigde stelling volgt, terwijl het antwoord op de eerst gemaakte bedenkingen het artikel sluit. Drie deelen, vijfhonderdachttien quaestiones, meer dan zes-en-twintig-honderd artikelen, waarin omstreeks tienduizend tegenwerpingen ter sprake komen, vormen de Summa theologica zooverre zij door den genialen kerkleeraar voltooid is. Een aanhangsel van negen-en-negentig quaestiones heeft onze landgenoot, de gorcumsche Dominikaan Henricus, vice-kanselier der keulsche universiteit, vervaardigd, of liever uit Thomas' kommentaar op Petrus Lombardus' vierde Sententiënboek naar het derde deel der Summa overgebracht, zoodat deze laatste quaestiones tot een veel vroeger (1257) levenstijdvak des Heiligen behooren (1).

Wie het zelf niet, voor een gedeelte althans, mocht gadeslaan, vormt zich zelfs geen zwak begrip van de wonderschoone orde, waarin deze groote verscheidenheid van bouwstoffen tot één geheel is samengevoegd Toch kunnen wij ons niet ontslagen achten van eene poging om den inhoud der overrijke Summa iets nader te ontvouwen.

De Theologie is de wetenschap van God; God is er het begin en het einde van; al wat niet God is, trekt zij alleen binnen den kring harer bespiegelingen om eenige betrekking tot Gods Oppermajesteit (2). Hier rijst dus voor den geest des Aquiners de oude vraag: „Wat is God?" — Sedert het antwoord, door de verstandige Benedictijnen van Monte Cassino hunnen kleinen

(1) Vgl. Quétif et Ech., Script. O. P. I, 291—292. — De Benedictijnen van Monte Cassino meenen een tot hiertoe verborgen artikel der Summa in hunne kostbare boekerij te hebben ontdekt. Dit artikel zou zijne plaats vinden in P. I, q. XLVII. De bekende codices geven voor deze quaestio, handelend nde Distinctione r er urnde volgende verdeeling aan. Art. 1. De ipsa rerum multitudine, seu distinctione. — 2. De earum inaequalitate. — 3. De unitate mundi. Volgens het handschrift van Monte Cassino behoort tusschen het tweede en derde dezer artikelen een vierde te worden ingelascht: De earum (rerum) ordine. — Vgl. H. Guillermin, Un article inédit de la Somme Théologique de S. Thom. d'Aquin. De Leonina geeft het artikel in een noot, met deze niet weinig zeggende bemerking: novus iste articulus, a codice Casinensi exhibitus, non solum non invenitur in exemplari Summae Parisiensis, sed et in omnibus aliis codicibus hucusque exploratis desideratur.

(2) Sed in hac scientia principaliter fit sermo de Deo Omnia autem

pertractantur in sacra doctrina sub ratione Dei, vel quia sunt ipse Deus, vel quia habent ordinem ad Deum ut ad principium et finem. Summa theol. I, q. 1, 7.

Sluiten