Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

onderlinge samenwerking bestemd zijn, behooren geregeld te zijn niet alleen door de rechtvaardigheid, maar ook door genegenheid en vertrouwen. Doch de kapitalistische productie heeft voor een groot deel alle persoonlijke aanraking tusschen beide producenten opgeheven ; de families zijn elkander geheel vreemd. Zoo zijn in de maatschappij twee klassen ontstaan, die tegenover elkaar staan, ofschoon zij bij elkaar hooren; zoo is geboren de klassenhaat en de klassenstrijd.

Als een of ander organisch lichaamsdeel buiten alle verhouding is ontwikkeld, dan is het geheele lichaam een monstrum. Dat doet zich voor in de maatschappij. Door het geldkapitaal is de klasse der bezitters op ongeëvenredigde wijze machtig geworden boven de andere standen, niet enkel op economisch gebied, maar ook op elk ander. En die macht doet zij gevoelen. Dat alleen reeds verstoort het organisme der maatschappij.

Doch ook de arbeidersklasse is machtig geworden, niet door het kapitaal, maar door het getal, en die macht worden zij zich bewust. De industrie toch veroorzaakt niet alleen ophooping van veel menschen in eene fabriek, maar ook den trek van het platteland naar de steden; want zij tracht zich in grootö centra te vestigen, waar men dan wijken, ja soms geheele voorsteden uitsluitend bewoond ziet door arbeiders. Dit werkt in twee richtingen nadeelig voor de maatschappij. Van den eenen kant wordt aldus het platteland ontvolkt, de landbouw verliest kostbare werkkrachten, de boerenstand lijdt er onder. Van den anderen kant worden de arbeiders een vijandige macht tegenover het kapitaal. Zij zien hun aantal; zij vergelijken

Sluiten