Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

turn materiale, waaruit de burgerlijke maatschappij of de staat eerst geboren wordt, als zij door bet staatsgezag, het eleinentum formale, bezield is; het is moeilijk te vatten, hoe deze maatschappij, die derhalve volstrekt niet eene zedelijke persoonlijkheid is, toch als eene op zichzelf staande zedelijke persoon kan optreden en het staatsverband zal kunnen vervangen.

Trachten wij onder voorlichting van Kautsky, die na Marx en Engels thans de groote theoreticus der sociaaldemocratie is, daarvan een voorstelling te vormen J).

Aanvankelijk, aldus verzekert Kautsky, voorzag elk gezin zichzelf van al zijne benoodigdheden. (Wij moeten natuurlijk als onloochenbaar vooropstellen, dat de mensch uit een half of geheel dierlijken toestand tot een beschaafd wezen is ontwikkeld). Dat huisgezin bracht zelf al zijn voedings- en genotsmiddelen voort, vervaardigde de gereedschappen en de kleeren zijner leden, bouwde zijn eigen huis, in een woord het produceerde wat het noodig had, en niet meer. Langzamerhand echter bracht het producten voort, die het zelf niet gebruikte, maar die het tegen producten door andere gezinnen voortgebracht verruilde. Dit is de zoogenaamde «'«/-^productie. Want waren zijn zoodanige producten, die niet bestemd zijn voor het verbruik in het bedrijf, waarin zij worden voortgebracht, maar voor ruiling tegen producten uit een ander bedrijf. Door verdere ontwikkeling, die wij niet nader nagaan, groeide daaruit te langen leste de kapitalistische productie

') Het Erfurter Programma. Catechismus der Sociaal-Democratie, van Kar] Kautsky.

14

Sluiten