Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

»buigt men zich voor elke nieuw opkomende macht en is «terstond geneigd ze voor meer dan menschelijk, ze voor «goddelijk te houden; geen menschelijke macht was toch in «staat in den ellendigen toestand van algemeen verval redding »te brengen. Zonder bedenken brengt men goddelijke eer »aan de CAESARS, sonder dralen schrijft men aan elke nieuw »zich vormende gemeenschap een goddelijken oorsprong toe, »als zij maar met zelfbewustheid en vertoon van kracht optreedt te midden van het algemeene verval. Zonder onder«zoek neemt men de nieuwe leer aan als geloof, en onderwerpt »zich aan die prediking." ')

De zware offers, welke het aannemen der nieuwe leer van haar volgelingen vergde, het feit, dat zij, zoodra zij bij die nieuwe leer zich aansloten, dagelijks gevaar liepen op de gruwelijkste wijze hun leven te moeten verliezen, acht de waarheidzoekende en -lievende geschiedschrijver der vermelding niet waard! Maar die leer, welke zonder onderzoek werd aangenomen, maakte groote vorderingen. KAUTSKY vervolgt: «Vergeefs beproefden de keizers dien godsdienst te ver«nietigen, want hij was maatschappelijk noodzakelijk als de »eenige die, zij het dan met zeer onvolmaakte en zeer dure «middelen, het ongehoorde pauperisme in bedwang houden «en de heele maatschappij voor den ondergang bewaren kon. »De Romeinsche keizers konden tegenover de Kerk geen «andere organisatie stellen, die haar werk kon overnemen, »zij moesten de wapens neerleggen en stonden weldra voor «de keuze om of door de Kerk te worden weggevaagd van «de aarde of hun heerschappij met haar te deelen." 2) Als men ooit kan spreken van speculeeren op de dom-

') Neue Zeit XJtl. I. 1902, S. 6.

*) T. a. p. S. 8.

57

Sluiten