Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

merken, dat, vóór zij de taal bezitten en beheerst-hen, zy blaken geven van verstandelijke bewerking van velerlei gegevens; bij de dieren kan men moeilijk met Deseartes liet psychisch leven negeeren, omdat wy bij hen associatieprocessen en oordeelen volgens dringende analogie moeten aannemen, die buiten dc taal omgaan, zelfs al zyn wij genegen taal in dc ruimste beteekenis op te vatten. Wel is de taal een voorwaarde voor de ontwikkeling van het gedachtcnloven, zooals dc stoom een voorwaarde is voor de uitbreiding van de cultuur, maar afhankelijkheid en identiteit zijn verschillende dingen.

Dc eerste, die zich heeft bezig gehouden met een ernstige psychologische analyse van dc taal, is David Hartloy geweest (+ 1743), die daarin vier elementen zag, twee aan twee te rangschikken. Twee 0111 de gedachten mede te deelcn aan anderen, twee om de gedachten van anderen tc kunnen opvatten; het spreken en het schrijven eenerzijds, het luisteren en het lezen anderzijds. Deze analyse heeft voortdurend den opstellers der aphasieleer en der schemata voor oogen gestaan. 13e schemata zijn feitelijk niets anders dan een belichaming van deze analyse en dc associatie-theorie, die al dc psychische processen meent tc kunnen verklaren uit voorstellingen en associatie daartusschcn.

Zeker benadrukken de schemata dc meest in liet oogloopcndc factoren. Voor een doofstomme, voor een blindgeboornc, voor een Laura Kiidgcman (doof-blind-stom) zou men natuurlijk een andere analyse moeten maken, en toch zou men niet uit het oog kunnen verliezen dat, voor zoover zij mot anderen gedachten uitwisselen, dit berust op een combinatie met de gegevens, die de anderen bezitten.

Bovendien geldt het hier niet dc studie der uitzonderingsgevallen, maar der meest voorkomende toestanden. Dc analyse is niet geheel compleet, daar er geen sprake is van de mimiek, die mede een rol speelt in het op-

3

Sluiten