Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

liebben om van (leze beide laatste te spi eken, daar zij nooit zoo zuiver apart voorgesteld worden, dat inen van eigenlijke waarnemingen ot' voorstellingen moet spreken, maar van direct bewust wordende motorische impulsen. Ik geloof dat men wel liet recht heeft den term te gebruiken, al stemt men toe dat deze waarneming of voorstelling gewoonlijk vaag blij ft en in zoo innige versmelting met de andere declvoorstellingcn, dat zij niet dan door zeer opzettelijke opmerkzaamheid of bij ziekelijke toestanden aan het licht treedt.

Er is in het gewone leven geen aanleiding om deze motorische voorstellingen zoo van de rest te isoleeren, als er bestaat voor de akustisclie of optische voorbeelden, en overeenkomstig de opmerking van Helmholtz analyseeren wij complexe bewustzijnsinhouden, zooals consonanten, vocalen, timbre van instrumenten en stemmen, etc. niet, zoolang ze alleen als complexe dingen waarde voor ons hebben. Het feit blijft bestaan, dat, als wij de woordvoorstelling als geheel abstraheeren van de akustisclie en optische factoren, wij een rest overhouden op motorisch gebied, die een meer of minder zelfstandige gedaante aanneemt; en evenzeer, dat er in sommige psychosen woordhallucinaties optreden, waarin de auditieve en visueele elementen van geen of weinig beteekenis zijn.

Welk deel bij zelfwaarneming op den voorgrond zal treden, d.w.z. van welk deel men zich het gemakkelijkste rekenschap zal kunnen geven, hangt vnl. af van de factoren, die de associatieprocessen beheerschen, die helaas nog lang niet genoeg bekend zijn en waarvan men slechts enkele als frequentie, recentheid, volgorde, gepaard gaande aandoening, in de experimenteele psychologie nauwkeuriger heeft kunnen bestudeeren. Met deze opvatting laat zich het feit heel goed verklaren, dat de zelfwaarneming op liet punt van de woordvoorstellingen de meest verschillende uitspraken gedicteerd heeft. De vraag, waarop men aan de zelfwaarneming een antwoord tracht te ontlokken,

Sluiten