Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

bij standvastige tomporatuur buigen, mogen wij niet zeggen dat de energie die in liet lichaam aanwezig is, toeneemt met een bedrag, gelijk aan den door ons verrichten arbeid; er kan nl. eenige warmte aan het reservoir zijn afgestaan of onttrokken (in welk geval de temperatuur zou zijn veranderd, zoo de verandering adiabatisch had plaats gehad). Evenmin mogen wij zeggen dat bij de trillende beweging liet totale arbeidsvermogen van de staaf zelf onveranderd blijft; ook nu kan er warmte overgaan van de staaf naar het reservoir en omgekeerd. Daarentegen kunnen wij wel verzekerd zijn, vooreerst van de onveranderlijkheid van het arbeidsvermogen dat in dit laatste geval de staaf en liet reservoir te zinnen hebben, en ten tweede van de juistheid der regels die op de vrije energie betrekking hebben.

Daarbij verdient het vooral de aandacht dat deze regels in vorm overeenstemmen met andere die men in de mechanica aantreft, en waarin van potentieele energie sprake is. Evenals deze laatste in den evenwichtsstand van een slinger een minimum is, wordt onder al de toestanden waarin de beschouwde staaf door een vormverandering kan gebracht worden, de natuurlijke toestand hierdoor gekenmerkt (lat voor dezen de vrije enen/ie kleiner is dan voor eiken anderen. Dat de onveranderlijkheid van het totale arbeidsvermogen van een heen- en weergaanden slinger analoog is aan de onveranderlijkheid van de totale vrije energie bij de trillende staaf, valt aanstonds in het oog; men zou trouwens ook bij den slinger (§ 24G) van „vrije energie1' kunnen spreken.

d. Intusschen gelden stellingen, zooals wij die in Hoofdst. 11 voor het arbeidsvermogen in zijn geheel hebben leeren kennen, in het algemeen niet voor de vrije energie. Deze neemt niet alleen af, wanneer het stelsel een arbeid verricht, maar ook in menig geval, waarin het dit niet doet. Zulk een, men zou kunnen zeggen „nuttelooze" vermindering van de vrije energie („verspilling of dissipatie van energie") valt bij vele niet omkeerbare verschijnselen op te merken.

Als eerste voorbeeld kan weer de veerkrachtige staaf

2(i

>7.

Sluiten