Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

uitzetting van een gas, waarbij een zekere arbeid verricht wordt, kan worden teweeggebracht wanneer wij dat gas met een verhit voorwerp in aanraking brengen; wij mogen dan in den toestand van dit laatste den grond van de arbeidsverrichting zien. Aan den anderen kant bestaat menigmaal de toestandsverandering die een lichaam ondergaat, wanneer er arbeid op gedaan wordt, in een verwarming. Er werd reeds vermeld dat dit het geval is wanneer wij een gas samendrukken; een ander voorbeeld heeft men in het welbekende warm worden van twee voorwerpen die men langs elkaar wrijft. Eindelijk komt het dikwijls voor, dat een lichaam dat eerst een der tot nog toe besproken soorten van energie heeft, deze bij een of ander verschijnsel verliest, maar dan tevens warm wordt. Men merkt dit op, telkens wanneer twee lichamen tegen elkander botsen en, niet „volkomen veerkrachtig ' (§ 117) zijnde, na de ontmoeting kleinere snelheden hebben dan de vroeger (§ 118) berekende, b.v. wanneer men een hamer herhaaldelijk op een stuk metaal laat vallen, of wanneer een kogel met groote snelheid tegen een metaalplaat wordt geschoten.

Zoo zijn er een aantal verschijnselen waarvan reeds een oppervlakkige beschouwing ons op het denkbeeld brengt, dat een lichaam een des te grooter arbeidsvermogen heeft, naarmate het warmer is, en die het waarschijnlijk maken, dat deze opvatting ertoe zal kunnen leiden, de wet van het behoud van arbeidsvermogen als algemeen geldig te erkennen. Ook het feit dat een genoegzaam verhit lichaam licht uitstraalt, versterkt ons in deze meening. Het onderzoek der lichtverschijnselen heeft nl. geleerd dat hierbij een trillende beweging van het lichaam uitgaat, en het ligt voor de hand, ons voor te stellen dat deze door trillingen van onzichtbare deeltjes in het voorwerp zelf wordt opgewekt, dat dus in het voorwerp de kinetische energie van die trillingen aanwezig is.

De theorie dat de warmte een vorm van arbeidsvermogen is, gewoonlijk de „mechanische" theorie der warmte genoemd, werd reeds voor langen tijd door sommige natuurkundigen verkondigd. Intusschen heeft zij de zienswijze dat de warmte

Sluiten