Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

kleiner is dan de eerste; door het verschil van beide met den arbeid te vergelijken, zou men het mechanisch warmteaequivalent kunnen berekenen, als men de ingewikkelde verschijnselen in een groot stoomwerktuig met dezelfde nauwkeurigheid kon bestudeeren als die, welke wij onder opzettelijk vereenvoudigde omstandigheden in een laboratorium laten plaats hebben. De getallen die IIirx uit zijne proeven afleidt, wijken dan ook aanmerkelijk van de boven medegedeelde uitkomst af'.

Wij zullen later aan de eigenschappen van gasvormige lichamen een bepaling van het mechanisch warmte-aequivalent ontleenen, die minder rechtstreeksch is dan de door Joule en Rowland verrichte. Zij zal een nieuw bewijs er voor leveren, dat dezelfde waarde gevonden wordt uit verschijnselen waarbij warmte verdwijnt, als uit die, waarbij zij ontstaat.

§ 144. Algemeene geldigheid der wet van liet behoud van arbeidsvermogen. Verschillende opvattingen. Het onder zoek van andere natuurkundige verschijnselen heeft evenals dat van de warmte verschijnselen steeds de wet van het behoud van arbeidsvermogen bevestigd. Wij moeten ons voorstellen, zooals reeds in §114 werd gezegd, dat elk lichaam een bepaald arbeidsvermogen heeft, waarvan het bedrag van het volume, de temperatuur en in het algemeen van alle grootheden die den toestand van het lichaam bepalen, afhangt. Bij een stelsel van lichamen hebben wij met het arbeidsvermogen te doen, dat aan elk daarvan eigen is, waarbij dan nog de potentieele energie komt, die beantwoordt aan de krachten welke de lichamen van een middenstof ondervinden, en die strikt genomen als arbeidsvermogen van die middenstof moet worden opgevat. Is een stelsel aan uitwendige invloeden onttrokken, dan blijft het gezamenlijke arbeidsvermogen onveranderd. Daarentegen neemt dit toe of af, zoodra er arbeid op of door het stelsel gedaan wordt, of energie daaraan wordt meegedeeld of onttrokken, waarbij dan de toe- of afname met den verrichten arbeid of met het bedrag der toe- of afgevoerde energie overeenstemt.

Terwijl wij in den loop onzer beschouwingen nog verschil-

Sluiten