Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

beweging zijn. Men verbeelde zich, om een bepaald geval voor oogen te hebben, een stoomwerktuig dat een aantal zaagmachines in beweging brengt. Wij kunnen deze alle met het stoomwerktuig als één stelsel van lichamen opvatten, waarbij wij echter zoowel den stoom als het door te zagen hout zullen uitsluiten. De druk van den stoom tegen den zuiger en de kracht waarmede het hout zich tegen de beweging der zagen verzet, zijn dan uitwendige krachten, de eerste een beweegkracht, de laatste een weerstand die, daar het overwinnen ervan het doel der werktuigen is, wel eens „nuttige" weerstand genoemd wordt. Bovendien bestaan er „schadelijke" weerstanden, zooals de wrijving en de weerstand der lucht.

Bij de beweging verricht de beweegkracht een positieven arbeid, dien men uit den druk tegen den zuiger en de verplaatsing die deze ondergaat kan afleiden. Elke weerstand daarentegen verricht een negatieven arbeid; men zou dezen b.v. bij een zaag uit den weg dien hij aflegt en de kracht die hij van het hout ondervindt kunnen berekenen.

Zij, gedurende eenig tijdsverloop, A de arbeid der beweegkracht, — B die der nuttige en — C die der schadelijke weerstanden! Is dan A > B + C, of < B -f C, dan is de kinetische energie van het stelsel toe- of afgenomen, terwijl zij onveranderd is gebleven, wanneer juist A = B 4- C is.

Heeft het stelsel eenmaal een regelmatigen gang, dan kan wel de snelheid zijner deelen periodiek veranderen, maar keert na een zekere periode weer dezelfde kinetische energie terug. Voor zulk een periode moet dus A = B -f C zijn.

Het nuttig effect is des te grooter naarmate — grooter is.

Voor korte tijden behoeft volstrekt niet A = B -f- C te zijn. De te overwinnen weerstanden kunnen aanmerkelijk in grootte wisselen, en wanneer men in het oog houdt dat de zuiger een zeer veranderlijke snelheid heeft, is het duidelijk dat de beweegkracht in gelijke tijdsdeelen niet denzelfden arbeid verricht. Gedurende korte tijden zal derhalve de kinetische energie niet standvastig zijn. Om nu de daaruit voort-

Sluiten