Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

waarmede het er tegen stoot. Dit is niet meer het geval, als de zuiger zich beweegt. Wijkt hij terug, dan keert een deeltje met kleinere snelheid terug dan waarmede het den zuiger bereikte; wordt de zuiger naar binnen gedreven, dan is het omgekeerde het geval.

Daar deze snelheidsveranderingen bij alle deeltjes voorkomen, die den zuiger treffen, zal de gemiddelde snelheid der molekulaire beweging en dus de temperatuur van het gas gewijzigd worden. Dit is eveneens het geval, als het gas door een kwikkolom die terugwijkt of naar binnen wordt geschoven, of zelfs door een andere gasmassa wordt begrensd (verg. § 227). In het algemeen, zoodra een gas zich uitzet, daalt de temperatuur en zoodra het wordt samengedrukt, stijgt die, tenzij door warmtetoevoer van buiten of door mededeeling van warmte aan de omgeving de temperatuur standvastig wordt gehouden.

Yolumeveranderingen die bij standvastige temperatuur gebeuren zullen wij isothcrmische noemen; daarentegen worden veranderingen waarbij elke warmtewisseling met de omgeving is uitgesloten, adiabatische genoemd. Om die geheel te verwezenlijken zou men het gas in een vat moeten brengen, waarvan de wanden geen warmte doorlaten.

Zulke wanden bestaan in werkelijkheid niet; men kan evenwel zeer snelle veranderingen als adiabatische beschouwen, daar bij deze geen tijd is voor een merkbare warmtewisseling met het vat.

Men neemt dan ook bij plotseling neerdrukken van een zuiger in een stevigen glazen cilinder (vuurpomp) een warmteontwikkeling waar, die voldoende is om eenigen zwavelkoolstofdamp dien men in de lucht in den cilinder gebracht heeft, te doen ontbranden. Omgekeerd daalt bij snelle luchtverdunning de temperatuur onder de klok van een luchtpomp zoo ver, dat, wanneer de lucht vochtig is, een nevel wordt gevormd.

De waarnemingen over de adiabatische volumeveranderingen van een luchtmassa hebben geleerd, dat wanneer b.v. lucht van 15° C. plotseling tot één vijfde van het oorspronkelijk volume wordt samengedrukt, de temperatuur tot 280° stijgt; bij uit-

Sluiten