Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

zetting tot het vijfvoud van de eerst ingenomen ruimte koelt het gas tot — 120° af.

§ 229. Overeenstemming met de wet van het behoud van arbeidsvermogen. Dat de besproken verschijnselen met de wet van het behoud van arbeidsvermogen in overeenstemming zijn, is gemakkelijk in te zien. Een gasmassa die zich in een cilinder onder een zuiger bevindt, oefent tegen dezen laatsten een druk uit en verricht dus bij de uitzetting een arbeid, wat alleen mogelijk is als het inwendige arbeidsvermogen afneemt. Wat de molekulen aan kinetische energie verliezen, wordt teruggevonden als arbeidsvermogen van beweging van den zuiger zelf, als deze een merkbare snelheid krijgt, of als potentieele energie, wanneer door de beweging van den zuiger een gewicht wordt opgelicht; het kan ook gediend hebben om een werktuig dat met den zuiger verbonden is, in beweging te brengen.

Omgekeerd zal, als de zuiger daalt, de vermeerdering van het arbeidsvermogen der molekulen beantwoorden aan den arbeid der uitwendige kracht die den zuiger naar binnen drijft, en dus aan een vermindering der energie in het lichaam van den proefnemer als deze zelf die kracht uitoefent.

Natuurlijk verricht een gas geen arbeid als het zich uitzet zonder een ander lichaam voor zich uit te drijven, d.w.z. als het zich in een ledige ruimte stort. Dan blijft dus het inwendige arbeidsvermogen onveranderd, en de kinetische gastheorie, volgons welke dit arbeidsvermogen kinetische energie is, vereischt dat de molekulaire snelheid en de temperatuur standvastig blijven.

Een proef van Joule heeft deze verwachting bevestigd. Hij verbond twee gelijke cilinders door een buis met een kraan en plaatste beide in het water van een calorimeter. Vooraf was de eene cilinder ledig, de andere met samengeperste lucht gevuld, en het bleek dan dat bij het openen van de kraan de temperatuur van den calorimeter geen wijziging onderging, zoodat ook het gas, zonder warmte op te nemen of af te staan, zijne oorspronkelijke temperatuur heeft behouden.

Ten einde de beteekenis dezer belangrijke proef goed te

Sluiten