Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

De gewaarwording is dus altijd een product van twee factoren: van zielewerking en hersenprikkeling. Slechts als er hersencellen in beweging komen en deze beweging door de ziel wordt opgenomen, ontstaat er een gewaarwording.

De waarheid hiervan blijkt uit de omstandigheid, dat, als onze ziel met iets anders bezig is, wij b.v. het tikken van de klok niet hooren en zelfs het binnenkomen van iemand in onze kamer niet.

De activiteit der ziel bij het ontstaan der gewaarwordingen is, zooals ons later zal blijken, van niet geringe beteekenis.

Zijn gewaarwording en zenuwprikkels dus niet hetzelfde, maar de laatste slechts een der factoren van de eerste, deze zenuwprikkels ontvangt de ziel door middel van de hersenen, deels doordat inwendig de zenuwen die in verbinding staan met de inwendige organen van ons lichaam, zooals hart en longen, maag en ingewanden ; deels doordat de zenuwen die in verbinding staan met onze huid; deels doordat de zenuwen die in verbinding staan met de zintuigen, zooals tong en neus, oor en oog, — op hare beurt geprikkeld worden.

Wij kunnen, naar het voorafgaande, de gewaarwording dus bepalen als een eenvoudige, d. i. niet samengestelde bewustzijns-inhoud, ontstaan èn uit een zielswerking èn uit een hersenprikkeling, welke laatste op haar beurt ontstaan is ten gevolge van in- of uitwendige prikkeling der gevoelszenuwen.

Onze gewaarwordingen nu, die wij van onze geboorte tot ons sterven opdoen, zijn vele en velerlei. Men kan, ziende op haar verschillend ontstaan, ze verdeelen in zulke, die ons toekomen öf uit de verschillende bijzondere zinnen en zintuigen, en spreekt dan weer nader van smaak-, reuk-, klank- en licht-gewaarwordingen, óf uit wat men noemt den „algemeenen zin", waarover straks.

Bij al deze gewaarwordingen nu, die op de boven beschreven wijze in de ziel ontstaan, doet zich het eigenaardige voor, dat zij, hoewel alle voor een deel uit zenuwprikkels ontstaan, onderling verschillen naar wat men noemt haar inhoud, sterkte en toon.

De inhoud eener gewaarwording is wat men ook wel noemt haar hoedanigheid of qualiteit.

Wat hieronder verstaan wordt, is dit.

Buiten ons bestaan geen tonen en kleuren, maar slechts "luchttrillingen en aethergolvingen van verschillende snelheid en richting.

Toon en kleur zijn slechts onze „gewaarwordingen".

Zoo ook bestaat er buiten ons geen geur en smaak, maar slechts eigenaardige bewegingen van atomen in ons smaak- en reukorgaan, die wij als smaak en reuk „gewaarworden".

Bovendien worden wij dezelfde objecten, die onze verschillende zenuwen prikkelen, op verschillende wijzen gewaar. Zoo worden wij

Sluiten