Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

geen wij nu behandelen heeft nog andere vereischten, dan die der eigenlijke staatswerken.

Aangenomen evenwel, de rijksingenieur bouwe voor het overige even goedkoop, zal hij ook voldoen aan het andere vereischte, aan spoed? Zal hij spoedig kunnen bouwen? Spoed is, bij spoorwegen, een voornaam middel om goedkoop te bouwen. De voortvarendheid van den rijksingenieurs is veel meer, dan die van den ingenieur bij partikuliere ondernemingen, gebonden. Bij den rijksingenieur bestaat ook tot spoed de prikkel niet, die den partikulieren ingenieur drijft.

Dat alles laat ik echter daar om de hoofdbedenking aan te dringen, de onzekerheid der uitvoering, van hetgeen de Regeering voorstelt. Ik behoef waarlijk niet opnieuw te doen opmerken, dat voor werken van zoo langen adem de staatsmiddelen licht en onvoorziens ontbreken. Behoef ik te doen opmerken, hoezeer het Bestuur, en de inzichten, ook die van de Vertegenwoordiging, aan wisseling onderhevig zijn? Ik zie slechts twee wegen om in dit opzicht eenigen waarborg te erlangen. De eenige weg is die, welke, zooals ik meen, alom, waar men een staatsspoorweg voor had, is ingeslagen. Men wees voor den bouw eener bepaalde staatslijn een bepaald subsidie, fonds of middel aan; in den regel eene leening, waaruit de kosten werden bestreden. Zoo heeft men ook in België gehandeld. De andere weg is die van concessie, en dan kan men gelijke waarborgen verkrijgen, niet alleen voor ééne of meer lijnen, maar voor een groot geheel of net.

III. Een derde bezwaar tegen het voorstel der Regeering en dat ons beweegt ons te houden aan hetgeen tot dusverre de eenparige gedachte van Gouvernement en Vertegenwoordiging was, is de exploitatie. Spoorwegvervoer zal staatsdienst worden. De Regeering wenscht, de exploitatie thans niet ter sprake te zien brengen; doch wanneer zij op dit oogenblik te goeder trouw meenen mocht, dat men later vrij zal zijn om de exploitatie aan anderen af te staan, bedriegt zij zich.

Bouw en exploitatie kunnen worden gescheiden in zeer bijzondere omstandigheden. Een Gouvernement, dat spoorwegen exploiteert, kan de exploitatie overnemen van eene met de zijne verbondene lijn, aangelegd door eene maatschappij. Omgekeerd kan een stukje staatsspoorweg ter exploitatie worden overgedragen aan eene spoorwegmaatschappij , welke reeds een georganiseerden dienst van eigen lijnen bezit. Zoo exploiteert de groote Fransche Compagnie van le Chemin du Nord eene lijn in België. Doch de Staat, die, zooals het ontwerp der Regeering wil, een het gansche land omvattend stelsel van spoorwegen bouwt, moet de exploitatie aanvaarden. Eene Regeering, die zoodanig stelsel of net gaat aanleggen, zonder te weten wie exploiteeren zal, stort zich in eene onderneming, waarvan zij de gevolgen niet wil overzien.

Sluiten