Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

over het collatierecht in het algemeen, daar de grond, waarop het domaniaal collatierecht van den Staat rust, doorgaans dezelfde is, als die van de andere collatierechten.

De eerste spreker van dezen morgen (de heer Wintgens) vroeg: wat is collatierecht? Ik begin met eene gelijke vraag : wat was het collatierecht in den oorsprong ? Ik geloof dat de Minister mij niet zal tegenspreken, wanneer ik beweer, dat het collatierecht oorspronkelijk eene instelling van de Roomsche Kerk was, eene instelling en aanmoediging om het goed der geloovigen aan het stichten van kerken dienstbaar te maken. De instelling paste volkomen in het systeem en bijzonder karakter dier Kerk; en wel zóó uitsluitend, dat zij met de kerkverandering moest vervallen zijn, indien de logica altijd de gang der geschiedenis ware. Het patronaat of collatierecht was mogelijk in de Roomsche Kerk, waar de gemeente ten aanzien van keuze van geestelijken of leeraren geen recht heeft; maar het is onbestaanbaar met het wezen eener Protestantsche gemeente, waarbij de eigen keuze een eerst recht is.

Terecht hebben de petitionarissen en heeft ook onze geachte Commissie in haar rapport zich beroepen op de geloofsbelijdenis van de Nederlandsche Hervormde Kerk. Ik wil daarbij, Mijnheer de Voorzitter, nog eene veel oudere verklaring voegen. De Vergadering vergunne mij een paar krachtige woorden in het latijn voor te lezen, te vinden in het stuk, dat onder de eerste grondslagen van de vestiging der Protestantsche Kerk in het algemeen behoort. Toen in 1536 sprake was van een algemeen concilie, waarop de toenmalige kerk-verdeeldheid zou worden geregeld, vereenigden zich de Duitsche Protestanten om daar eene verklaring in te dienen van hetgeen zij meenden als hoofdbeginselen te moeten voorstaan. Het zijn de zoogenaamde artikelen van Smalkalden, van dat jaar. Wij lezen daar:

„Ubicunque est ecclesia, ibi est jus administrandi evangelii. Quare necesse est, ecclesiam retinere jus vocandi, eligendi et ordinandi ministros. Et hoe jus est donum proprie datum ecclesiae, quod nulla humana auctoritas ecclesiae eripere potest."

Van den aanvang gold alzoo de bevoegdheid der gemeenten om haren voorganger of leeraar te kiezen, voor eene eerste eigenschap der Protestantsche vrijheid.

Daarmede moest dus het collatierecht, als onvereenigbaar, verdwenen zijn. De Roomsche instelling bleef evenwel onder de Protestanten bestaan, ten blijke hoeveel krachtiger eigenbelang dikwerf is, dan recht, en hoe lang een recht soms zijnen grond overleeft. Zoo is bij ons na de Hervorming het collatierecht behouden. Hoe ?

Ik spreek niet van de Friesche landen, het tegenwoordig Friesland, Groningen, Drente en zelfs een gedeelte van Overijsel. Ik

Sluiten