Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

echter, door Bennigsen fel bestreden, den 24*» Mei met overgroote meerderheid werd verworpen. Doch reeds den 2" Juni werd de oude Keizer zwaar verwond, en een kreet van verontwaardiging klonk door het Rijk. Thans werd de rijksdag ontbonden, en het waren de liberalen die bij de volgende verkiezingen het gelag betaalden, de nationaalliberalen en de linkervleugel, de Fortschrittspartei; zij verloren een dertigtal zetels, die in hoofdzaak aan de conservatieven en de vrijconservatieven ten goede kwamen. Toch vormden de nationaal-liberalen nog een aanzienlijke groep, en waren zij trouw gebleven aan hunne beginselen, dan zou Bismarck het nieuwe wetsontwerp tegen de socialisten, dat hij aan den rijksdag voorlegde, niet hebben kunnen doordrijven, daar hij toenmaals het centrum nog tegenover zich had. Doch zij handhaafden zich niet op het nog kortelings ingenomen standpunt, en het was met hunne hulp dat het ontwerp wet werd, een uitzonderingswet voor den tijd van twee en een half jaar, die de vereenigingen, de vergaderingen en de pers der socialisten feitelijk verbood door haar aan het welbehagen der politie te onderwerpen.

Indien de nationaal-liberalen gehoopt hadden regeeringspartij te blijven door aldus ouder het juk door te gaan, kwamen zij bedrogen uit, want thans kwam Bismarck spoedig met zijne ontwerpen voor een toltarief, dat bescherming van den landbouw en de nijverheid beoogde en tegelijk aan het Rijk eigen geldmiddelen moest verschaffen. En bij de onderhandelingen over deze voorstellen, die tegen de oude beginselen der nationaal-liberalen indruischten, zocht Bismarck den steun van het centrum, dat nu ook inderdaad den doorslag gaf; het nieuwe toltarief werd teu slotte aangenomen met een vrij aanzienlijke meerderheid, die in hoofdzaak werd gevormd door de conservatieve partijen en het centrum, waarbij zich een aantal nationaal-liberale stemmen voegden. Spoedig groeide in deze partij, die toch ook groote, van bescherming profijt trekkende nijverheidsbelangen vertegenwoordigde, het getal aan van hen die zich in den nieuwen koers schikten; dit leidde tot scheuring, want een minderheid, die aau het oude vaandel getrouw bleef, scheidde zich af en vereenigde zich weinige jaren later, in 1884, met de Fortschrittspartei tot een nieuwe groep onder den naam van Deutschfreisinnige Partei. Met den grooten invloed der liberalen was het voorloopig gedaan, een natuurlijk gevolg van den ommekeer in Bismarck's politiek maar deels toch ook van eigen fouten, en bovendien van het onmiskenbare feit dat onder den invloed der oeconomische ontwik-

Het beschermend tarief. Scheuring onder de nationaalliberalen.

Sluiten