Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

dat bijzondere doel van geen waarde is en dat dus slechts de aandacht afleiden en de krachten verspillen kan. Voorzeker, hoezeer niemand dit uiterste zal goedkeuren, zoo valt het niet te ontkennen dat velen op een weg zijn die daartoe leidt. Maar zien zij niet dat door alzoo den menschelijken grondslag, de zedelijke drijfveer der menschelijke kundigheden wegtenemen, men ten slotte het denkbeeld van menschelijke maatschappij zelve opgeeft, en haar beschouwt, niet als een lichaam, een samenstel van levende krachten bestaande uit vrije en verantwoordelijke ledematen maar, het zij mij vergund dit beeld te gebruiken, als eene kazerne, waar de mensch geen wil heeft en geen naam draagt, maar een nommer. Het is dus, dunkt mij, onbetwistbaar, onbetwistbaar voor degenen die nadenken en de barbaarschheid niet willen teruggevoerd zien, de barbaarschheid b. v. van de romeinsche wereld in haar verval onder de keizers, van die wereld die nog wel geleerden had maar die de liefde niet kende, het is, dunkt mij,'voor dezen onbetwistbaar, dat het doel van het onderwijs der jeugd is maatschappelijk, maatschappelijk niet in den zin, dat men zich een weg bane in de maatschappij, want dan zou de maatschappij middel zijn en geen doel en het voordeel van den enkelen mensch zou het doel zijn, maar maatschappelijk in den zin dat men daarmede beooge de maatschappij te bewaren, te ontwikkelen, te zuiveren. De maatschappij, edel woord, woord, waarin de gansche waardigheid van den mensch ligt opgesloten. Het begrip van maatschappij ligt ten grondslag aan het begrip van kerk. Kerk of gemeente is de bijbelsche en daardoor ideale uitdrukking van datgene waarvan maatschappij het natuurlijke en onvolkomene begrip uitdrukt. Wij zijn er op aangelegd om maatschappelijk te leven, om elkander wederkeerig te verrijken. Is aan de eene zijde de bewering juist, dat er geene maatschappij bestaat dan op den grondslag van persoonlijke zelfstandigheid, is dus de aanleg tot maatschappelijk leven geene zoodanige overheersching van den persoon door de maatschappij waardoor de eerste zijne zelfstandigheid zou verliezen ; niet minder waar is het dat eerst in en door de maatschappij het zelfstandig

Sluiten