Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

volmaakte kennis in de verhouding waarin, ik zeg niet de taal des vurigen jongelings staat tot die van den bezadigden en gerijpten geest van den nadenkenden en ervaren man, maar waarin, indien er hemelingen zijn, hunne taal moet staan tot die der aardbewoners.

Alzoo, hieraan is niet te twijfelen : de wetenschap der natuur heeft verbazende ontdekkingen gedaan sinds den tijd, waarin de bijbelboeken geschreven zijn, en dit heeft onze tijd vooruit op de oudheid.

Maar de oudheid heeft toch ook iets vooruit op onzen tijd, en wellicht zou onze hoogmoedige negentiende eeuw niet kwaad doen met in dit opzicht iets te leeren van de oudheid, zooals een wijs man wel eens iets kan leeren van een kind. Ik bedoel den zin voor de beeldspraak der natuur. Een kind kan wel eens invallen hebben, naieve opmerkingen, die den ouden van dagen doen nadenken, die hem eene reeks van beschouwingen openen, die hem tot ontdekkingen leiden waartoe zijn bezadigd verstand alleen met nadenken niet zou gekomen zijn. Zoo is het met de oudheid. De oudheid verstond, wat onze nederlandsche geloofsbelijdenis — wellicht nog uit gehechtheid aan het oude, en omdat de laatste ontdekkingen op natuurkundig gebied toen nog niet gedaan waren, — alzoo heeft uitgedrukt: „dat de wereld voor onze oogen is als een schoon boek, in 't welk alle schepselen, groote en kleine, gelijk als letteren zijn."

Ja, voor de oudheid was de geheele zichtbare wereld, hemel en aarde, een boek, en ieder voorwerp een letter of woord van dat boek. Wel wist zij dat letterschrift niet altijd te ontcijferen, wel bleef zij menigmaal staan voor de onverstaanbare hieroglyphe; maar zij begon stamelend te lezen. Achter de zienlijke dingen merkte zij iets van de onzienlijke, achter de natuur speurde zij den geest, en verheugde zich daarin met eene groote vreugde en vond er eene prikkel in tot nieuwe nasporingen. Eene wijsbegeerte uitgaande alleen van de gegevens der scheikundige ontleding van de stof bezat de oudheid niet, evenmin als eene die zich uitsluitend

Sluiten