Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

stelde bijna nergens zich iemand met kracht te weer. Er is nooit een daad gepleegd, zoo sterk gericht tegen het heiligste van een geloof dat in het bezit van macht en heerschappij was, zonder dat dit geloof ook maar eene poging deed om zich te verdedigen.

Uit den schrik alleen laat zich die werkeloosheid niet verklaren zij had nog een anderen, dieperen grond; het was de verdeeldheid,' die in do Katholieke partij heerschte. De staatkunde der regeerinc met haar beginsel van ophitsen der onderdanen tegen elkander om hen daardoor te afhankelijker van het bewind te maken, was zeer geschikt tot het vormen van werktuigen, maar karakters, die in tijden van onverwacht gevaar zelfstandig handelen konden, werden er niet «ooi ee\orm< . Waar het bewind radeloos was, daar wisten ook zij geen raad, en gelijk de regeering van geen geloof in de reine bedoeingen harer dienaars wilde hooren, zagen ook zij in haar plannen slechts het voorbeeld voor hun eigen baatzucht. Het bestuur wantrouwde zijn onderhoorigen, do onderhoorigen waren vol argwaan tegen het bestuur. I)e gematigde Katholieken durfden niet recht ïandelen, zij wisten niet hoe groot de gestrengheid wezen moest, \\aarmee de landvoogdes zich tevreden zou verklaren, en de ergste toomschen, de aanhangers der inquisitie, waren in de grond van 'un hart met de beeldstormerij al te zeer gediend om haar krachig te stuiten. Zij bezaten nu een bewijs tegen hun vijanden, dat ! 0 meestcn overtuigen zou; de deelneming, die nog aan de vervolgde hervormden had kunnen geschonken worden, zou den ruwen plunderaar en kerkschender niet te beurt vallen. Deze verwoesting was een middel om de hervormden te vernietigen, en tevens een straf voor de landvoogdes, die het zoover had laten komen.

Ie midden toch der algemeene verslagenheid was er een partij, die, bij al haar verontwaardiging over de daders, heimelijk in het plegen der wandaden juichte; dat was de partij waartoe Viale behoorde, die van het uiterste, onverbiddelijkste Katholicisme. Zij, langen tijd verwaarloosd, scheen nu de schitterendste rechtvaardiging voor haar afgekeurde hardheid te ontvangen, en met een vermaak, beter te verklaren dan te verschoonen, zag zij de verwarring van liet bewind werkeloos aan. »VVie het vuur stookte, moet ook den rook verduren," zeide Viale waar hij de verslagenheid der landvoogdes gewaar werd, en hij sprak de meening van vele Katholieken uit. Als het oproer zich maar bij de doode voorwerpen der leer bepaalde, dan zou de les, die het gouvernement ontving, tegen den kommer opwegen, waarmee zij de ontwijding hunner tempels aanzagen.

Dat zulk een beperking echter zou worden in achtgenomen, scheen nog verre van zeker. Geruchten, dat een leger der Hugenoten of

Sluiten