Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Laten we dan op ons verstand passen. Laten we ons niet vangen door de leuzen, de stellingen en de vurige woorden, waarmee de spreker eerst zich zeiven betooverd heeft en ook ons wil betooveren.

Waar zelfs een staats-axioma, eene grondstelling, een uitgangspunt van wetgeving en regeerkunst blijkt een holle klank te zijn, die echter tot de grootste gruweldaden heeft geleid en ze heeft verklaard en verschoond, mogen we ons wel wapenen met koelbloedigheid en dubbele behoedzaamheid.

III.

Aanziet den mensch!

Liefde en eerzucht, zegt Pascal, zijn de twee groote hartstochten, de alles overwinnende passies, die den mensch, ook zonder dat het tot zijn bewustzijn komt, drijven tot al zijne daden, tot de edelste en verhevenste zoowel als tot de laagste en slechtste.

„Weest vruchtbaar en vermenigvuldigt u!" heeft de Schepper gewild, — en mensch en dier en plant gehoorzamen.

Liefde is het instinct, dat het voortbestaan ten doel heeft; eerzucht is het streven des enkelen, om zich te onderscheiden, en eigenlijk niets anders dan eene dienaresse, die het instinct der voortplanting helpt ter bereiking van het doel.

Wijsgeeren uit alle tijden hebben over de grootheid van den mensch, over zijn verstand, zijn vernuft, zijne vindingrijkheid, over zijn gevoel, zijne phantasie, zijn wil, zijne zelfbeheersching gemijmerd; zij hebben zijn smaak voor het schoone en de uitingen daarvan bewonderd; zij hebben zijn zin voor waarheid en recht geprezen, zijne werken geroemd en hem — niet ten onrechte — hoog verheven boven de overige wereld. Doch op de vragen vanwaar? en waartoe? moest steeds het antwoord komen: alles is en geschiedt, opdat het Goddelijke bevel uitgevoerd worde: „Weest vruchtbaar en vermenigvuldigt u!"

Pessimisten waren er en zijn er, die aantoonden, dat de wereld een oord der smarte is en dat niet zijn beter is dan z ij n ; doch zij zeiven konden aan het gegeven bevel geen weerstand bieden; geene redeneering baatte: het instinct overwon het verstand.

De mensch moet.

Sluiten