Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

mensch te maken; de maatschappij vormt en ontwikkelt hem alzijdig en neemt hem geheel in beslag.

De maatschappij is de hoogste vorm der menschelijke samenleving; haar doel en hare taak is: door devereeniging en samenwerking van allen, hoe verschillend geaard en begaafd ze ook mogen wezen, de grootst mogelijke hoeveelheid stoffelijke en geestelijke goederen voor de gansche menschheid te verwerven en aan elk individu het grootst mogelijke deel daarvan te doen toekomen.

En daar de maatschappij de hoogste vorm der samenleving is, mag men zich niet verwonderen over het feit, dat de oudste schrijvers de maatschappij niet begrepen: zij noemen ze niet eens.

Rousseau schreef een Contrat Social, hetgeen, overgezet zijnde, beteekent: maatschappelijk verdrag. Meen niet, dat gij er in zult vinden een onderzoek naar de grondslagen der maatschappij. Neen, Rousseau heeft niets op het oog dan het verdrag, waarop de staat berust.

Eerst na de Fransche revolutie ging men gevoelen, dat er nog een hoogere samenleving was dan de staat, dat er nog een hoogere titel was dan citoyen, burger; namelijk cosmopoliet, wereldburger.

Toen ontlook allengs eene wetenschap, die zich niet met de gemeente, den staat en de kerk, maar met de maatschappij bezig hield, de sociale wetenschap, die wij, heel foutief— omdat we geen beter woord konden maken, aangezien het begrip nog nieuw was, — staathuishoudkunde noemden.

Heethoofden meenden al dadelijk, gevonden te hebben: van het doel en de taak der maatschappij wisten ze in korten tijd alles, en de middelen ter bereiking, die naar hunne meening voor de hand lagen, wilden ze maar dadelijk in toepassing gebracht zien, desnoods met geweld.

Dat waren de socialisten en de communisten in Frankrijk.

Hunne denkbeelden en proeven leden jammerlijk schipbreuk.

De sociale wetenschap is nog in hare jeugd. Talloos zijn de verschijnselen in de maatschappij, waarvan wij de oorzaak niet begrijpen.

Dit echter staat als een paal boven water: als er eene gemeentelijke kwestie ware, zou die door een gezin, door eene familie niet opgelost kunnen worden; als er eene staats-

Sluiten