Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

zooals we opmerkten, het percent der gevallenen zeer hoog was, hebben aan dooden en ten gevolge van verwondingen gestorvenen nog geen millioen menschen gekost, lang niet zooveel, als er in één jaar in Duitschland alleen aan allerlei ziekten en onder groote smarten worden weggenomen.

Neen, de slagvelden zijn minder ijselijk, dan ze vaak beschreven worden door lieden, die op uw angstig gemoed willen werken en u als lid van hun vredebond willen „aanwinnen" tegen „eene kleine contributie maar".

Doch ijselijk werken: onbekwaamheid der aanvoerders en onvoldoende geoefendheid en gehardheid der manschappen.

Waar de aanvoerder niet op de hoogte van zijne taak is, daar worden zware, nuttelooze marschen gemaakt, daar is de voeding onvoldoende, daar zijn invloeden en vermoeienissen te ondergaan, die den mensch uitputten. Dan krijgen de Oneindig Kleinen, die hem steeds omringen, de overmacht: typhus, dysenterie, pokken, cholera, kwaadaardige koortsen, bloedbederf, ze slaan dubbele slagen. Van 1792 tot 1815 dienden in de haast voortdurend vechtende Fransche legers in een rond getal 4V2 . millioen soldaten; daarvan zijn er 300,000 gevallen op het bed van eer, doch meer dan twee millioen roemloos aan ziekten gestorven. In den Krim-oorlog verloren de Franschen aan dooden ten gevolge van verwonding 20,000 man, aan ziekten echter 75.000.

Het grootste totale verlies van alle tijden hadden de Branschen in den oorlog van 1870—71; het bedroeg 723,556 man, — en slechts een klein gedeelte van dat aantal is gesneuveld. Men leze de geschiedenis van dien oorlog: op elke bladzijde is van de onbekwaamheid der aanvoerders sprake.

Daarentegen heeft diezelfde oorlog aan het overwinnende Duitschland slechts 28,278 man gekost, die aan wonden bezweken, en slechts 14,904, die aan ziekten stierven. Onder dit getal waren 8,904 lijders aan typhus, 2,405 aan dyssenterie, 297 aan pokken.

De bekwaamheid der veldheeren, de geoefendheid en gehardheid der manschappen, de goede inrichting van den sanitairen dienst, behaalden de groote overwinning en waren het behoud van duizenden menschenlevens.

Laat ons nu het besprokene samenvatten:

i°. De oorlog is een zeer groot kwaad, maar een noodzakelijk kwaad, dat voortvloeit uit 's menschen aard, zich

Sluiten