Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

keizer Napoleon III hem gelegenheid, zijne plannen te verwezenlijken. Moeten we aan veel herinneren? In den F ranse hDuitschen oorlog hadden 23 moorddadige veldslagen plaats; bij Gravelotte streden 270,000 Duitschers tegen 210,000 Franschen en lagen 's avonds 40,000 lijken op het slagveld. Toen men na den oorlog telde, bleek het, dat er 400,000 Franschen krijgsgevangen waren geweest, dat er 21 vestingen in Frankrijk waren genomen, dat het bombardement van Straatsburg eene schade had aangericht van 45 millioen francs. En terwijl Parijs tijdens de Commune gedeeltelijk opging in den brand, die ontstoken was door de pétroleurs en de pétroleuses, stelde Bismarck vast, dat Frankrijk 5000 millioen francs oorlogskosten zou betalen en twee provinciën, den Elzas en Lotharingen, aan het nu één geworden Duitschland zou afstaan. Koning Wilhelm was den 18 Januari '71 te Versailles tot Duitsch keizer uitgeroepen. Toen kregen de Duitschers een langen tijd van gezegenden vrede, maar in Spanje vochten de Carlisten weer, in het oosten de Russen tegen de Turken: Servië, Roemenië en Montenegro werden zelfstandig, Boelgarije half. De Engelschen oorlogden in Z u i d-A f r i k a tegen de Boeren en tegen de Kafferstammen, in Noor d-A f r 1 k a tegen de Egyptische opstandelingen onder Arabi-pacha entegen de Soedaneezen onder den mahdi, in I n d i ë tegen de Afghanen en eene reeks van andere volken. Hoe lang hebben wij niet gestreden tegen Atjeh? Tegen Lombok? Intusschen had Spanje voortdurend legers te zenden naar zijne koloniën in West en Oost, tot eindelijk Amerika Spanje versloeg en de koloniën aan de eene zijde veroverde en aan de andere

kocht. . .

En in het laatste jaar der eeuw? Oorlog in Zuid-Afrika,

oorlog in China. Wat het kost aan menschenlevens en aan m i 11 i o e n e n, het is dagelijks te lezen in de nieuwsbladen.

Veel hebben we moeten overslaan: over de oorlogen der negentiende eeuw zijn dikke boeken geschreven. Dit is te constateeren: er zijn slechts heel enkele jaren geweest, waarin de wapenen overal rustten: de grootste en beste der eeuwen, de eeuw van den bewonderenswaardigsten vooruitgang op elk gebied, het was eene eeuw van oorlogen; er werd zwaar en degelijk gewerkt en de eeuw van bloed en ijzer was rijker gezegend dan de meest geprezen tijden van vrede.

Sluiten