Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

komen van het object, wijl het subject, het kennend wezen, in zichzelf besloten blijft, niet toegankelijk is voor andere wezens, waarvan het door een onomstootbaren muur gescheiden is, of wel men gaat uit alleen van het object, de stoffelijke wereld, en alles wordt terstond herleid tot een zuiver mechanisme." 't Is duidelijk. Redeneeren baat niet. Schopenhauer wordt materialist om de aanlokkelijkheid der leer, die strookt met zijn karakter. De eenheid van verstand en stof, waartoe hij besluit in idealistische redeneering, en die zijn omhelzen vau het alles-stof-systeem moet billijken, is niet meer dan een doodgewone bliksemafleider tegen de schichten van Hegel en diens volgelingen. Maar Schopenhauer komt er veilig mee aan de overzijde en dat is hem genoeg.

Wellicht zal men zeggen: Schopenhauer had subject en object tegelijk als uitgangspunt van zijn filozofeeren kunnen nemen;

dan was hij geslaagd, had hij den rechten weg ingeslagen

Wij twijfelen hieraan geenszins, maar men moet bedenken, dat het geheele stelsel laboreert aan een vitium originis, dat niet kan verholpen worden zonder de leer als zoodanig te verwerpen. Wij hebben dat genoegzaam aangetoond in onze vroegere beschouwingen en behoeven er dus hier niet verder op te wijzen. Alleen willen we nogmaals uitdrukkelijk verklaren, dat om op den goeden weg te komen en te blijven het noodzakelijk is de leer aan te hangen der Ouden, die den wezens een zelfstandig bestaan, een zelfstandig een-zijn toekennen en ze niet verlagen tot wat ze niet zijn, tot een samenkoppeling, een verbinding van verschillende eenheden. Schopenhauer had moeten overgaan tot het dualisme; dan had hij de waarheid gevonden.

't Baart geen verwondering meer, zoo Schopenhauer, die Descartes prees als den vader van het idealisme, thans de loftrompet steekt over Locke. Aan dezen komt de eer toe en „das eminente Verdienst" de eerste geweest te zijn „der um allem jenen dogmatischen Unwesen entgegen zu wirken, auf Untersuchung des Ursprungs der Begriffe drang, wodurch er auf das Anschauliclie und die Erfahrung zurückführte".*) Vóór hem was de filozolie grootendeels een „fortgesetzter Missbrauch allgemeiner Begriffe;" alleen Baco heeft eenigszins in den geest van Locke gearbeid, maar veel meer op fysisch dan wel op

') Vgl. Werke bd. 3 bldz. 47. Sch.

3

Sluiten