is toegevoegd aan uw favorieten.

Van Calvijn tot Rousseau

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

hebben voegt zich de bouw der kerk zóó, dat telkens de voornaamste krachten van de lagere kringen naar de hoogere geroepen worden om die te steunen, en het geheel zichzelf steunt. Als een huis, dat door den zegen van den familiegeest en door den invloed der beproefde persoonlijkheden zijner voorgangers staat, zoo deze in den edelsten zin aristokratische kerkregeling. Wie over het zware juk der wettelijke Calvijnsche ordeningen klaagt, toone eerst in de vele plannen en theoriën van onzen tijd een praktische kracht als die van den moed en het glansrijk gevolg waarmee deze ordeningen een verwoestend liberalisme te lijf gingen. Het moge schijnen dat verstand en wil hier eenzijdig overwicht hebben, de waarheid is dat het leven des gemoeds in vurige offervaardigheid het eigen lijf niet spaart.

Ontzaclilijk groot was dan ook Calvijns invloed. Ieder weet hoe hij te Genève zelf met de macht van persoonlijkheid en inrichtingen alles beheerschte. Wat hij in het buitenland beteekende is bezwaarlijk te hoog aan te slaan. Uit zijn briefwisseling, overwaard om door allen, ook die niet bepaald historische studiën maken, gelezen te worden, ontvangt men den indruk alsof er in geheel Europa niets van belang gebeurde of hij was er in betrokken. In Fransch Zwitserland, in Italië, Boheme, Hongarije, aan den Rhijn werkt hij. De evangelische kerk van Frankrijk, met haar rijken zegen van vroomheid en martelaarsmoed; de Schotsche, met haar vrijheid, strenge zeden en het altijd levend voorbeeld van Knox; de Engelsche, die in den strijd tegen de hierarchie der staatskerk een kostbaar bestanddeel der oude nationale onafhanklijkheid en wilskracht beschermde; de amerikaansche kerken, honderdvoud in gestalte en naam, één in