is toegevoegd aan uw favorieten.

Het berouw en het ethisch determinisme

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

in haar leeren berusten als in een noodzakelijken ontwikkelingstrap van ons zedelijk leven, als in een toestand, die ja onvolkomen en gebrekkig is, gelijk alles wat icordl onvolkomen en gebrekkig is, maar toch als overgang tot een beteren toestand gezegend mag heeten? Zoo men die vragen toestemmend beantwoordt, verklaart men het berouw voor irrationeel. Over een onvolkomen toestand, die tot meerder ontwikkeling noodzakelijk is, behoeft men geen berouw te hebben. Men heeft slechts berouw over hetgeen op het oogenblik dat het geschiedt niet moest geschieden. Die berouw heeft, veroordeelt de bedrevene daad, niet alleen in zooverre zij, gemeten aan het ideaal waartoe men bestemd is, een nog onvolkomen toestand bewijst, maar ook omdat zij in strijd is met hetgeen men op dat bepaalde oogenblik moest zijn. Had Dr. v. Gorkom dit niet voorbijgezien, hij hart mij niet gevraagd, of soms ook de graankorrel veroordeeld is omdat hij sterven moet, ten einde een liooger loven te doen geboren worden, of de bloesem omdat hij afvalt, of de duisternis omdat zij nog niet geweken is voor het licht, of de cliaos, voordat de kosmos er uit te voorschijn kwam '). Want is het de bestemming van den graankorrel om een korenair te worden, zoo is zijn sterven een noodzakelijk moment in zijne ontwikkeling, iets wat naar zijn aard geschiedt, en daarom op dat oogenblik is zooals het wezen moet. Zoo ook de bloesem, de duisternis, de chaos. Maar geheel anders de zonde. Als ik berouw heb over een bedrevene zonde, oordeel ik niet over haar als over iets dat wel onvolkomen is, maar toch naar zijn aard is zooals het wezen moet, maar ik keur haar onvoorwaar-

') Tijdsp., bl. 189.