is toegevoegd aan uw favorieten.

Het berouw en het ethisch determinisme

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

tlan volgen, dat ik ten onrechte aan de wereldbeschouwing der modernen zooveel beteekenis heb toegekend met betrekking tot het zedelijk leven. Dit zie ik niet in. Dat niemand ooit de zonde bestreden heeft alleen »uit kracht zijner wereldbeschouwing," ja dat de wereldbeschouwing niet »de eerste beweegkracht is tot een zedelijk leven", stem ik gaarne toe. Ik kan mij zelfs niemand voorstellen, die er anders over denkt. Wie heeft ooit beweerd dat de wil zich alleen door liet verstand laat leiden, en dat de voorstellingen, die men zich vormt van Gods betrekking tot de wereld, den eenten stoot geven tot een reinen wandel! Ik geloof wel dat niemand mij zal tegenspreken, als ik beweer dat een rechtzinnige zeer onzedelijk kan wandelen, en dat men met zeer verkeerde begrippen een streng-zedelijk mensch kan wezen. Maar is hiermede nu de zaak afgedaan? Is hiermede nu uitgemaakt, dat er niet één begrip, niet ééue voorstelling, niet ééne wereldbeschouwing is, die invloed heeft op het zedelijk leven? Een dwaas die het zegt. Dr. van Manen zelf beweert (waarover straks nader) dat »de orthodoxie, het supranaturalisme, aan de zaak van godsdienst en zedelijkheid meer schade dan voordeel heeft gebracht." Zoo kan dan ook volgens hem een wereldbeschouwing schadelijk op de zedelijkheid werken. Het tegenovergestelde kan hij dus evenmin loochenen. Het gaat toch niet aan, zich zoo sceptisch uit te drukken, als het den gumtigen invloed eener wereldbeschouwing geldt, en te zeggen dat het *schijut alsof men er kracht ten goede aan ontleent", en daartegenover zich zoo stout uit te laten aangaande den verderfelijken invloed der orthodoxie.

De ervaring leert dat de gedachten, die men zich vormt van God en zijne verhouding tot de wereld, een