Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

het denken, hoe hoog het zich verheffe in zijne vlucht, blijft toch immer aan het leven gebonden. Leven gaat altijd aan kennis vooraf en blijft er de voortdurende en onmisbare onderstelling van. Vele voorwaarden moeten vervuld wezen, eer onder een volk de behoefte aan wetenschap ontwaakt en hare beoefening een aanvang neemt. De bange strijd voor het bestaan moet voor een deel voorbij zijn. Er moet een stand aanwezig zijn, die niet met de hand behoeft te arbeiden voor het dagelijksch brood en niet gewikkeld is in de handelingen van den leeftocht.

Maar ook dan als de wetenschap eene eigene existentie verworven heeft, raakt zij van het leven niet los. Hare beoefenaars blijven menschen, van gelijke bewegingen als al hunne natuurgenooten. Haar inhoud brengt zij niet denkende en redeneerende uit zichzelve voort, maar zij ontleent haar object aan de rijke wereld des zijns, welke zich rondom haar uitbreidt en waarvan zij bij haar onderzoek van het begin tot het einde afhankelijk blijft. En haar doel heeft zij nooit in de school, in het weten om te weten alleen; maar zij vindt daarbenevens hare bestemming in de behoeften van het leven. Alle universiteiten, vooral die van het Duitsche type, zijn tegelijk werkplaatsen van het wetenschappelijk onderzoek en opleidingsscholen voor de verschillende betrekkingen in staat en kerk en maatschappij. 1,1 -

.

Met name geldt dit van de theologie. Alle wetenschap is het om waarheid te doen. En alle waarheid maakt vrij; kennis is macht; wetenschap is heerschappij. Maar de waarheid, welke in de theologie wordt ingedacht en uitgestald, is van de hoogste orde. Zij is van goddelijken oorsprong en draagt een hemelsch karakter. Zij maakt vrij van de zwaarste dienstbaarheid, van de duisternis en de slavernij der zonde.

Sluiten