Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

als goed Christen in alles de wijsheid en macht van zijnen God erkent, maar dat hij toch meent zijne geheele kunst of wetenschap van onderwijzen op haar grondslagen op te bouwen, terwijl hij inderdaad slechts voorbeelden uit de natuur aanhaalt om zijne, dikwijls zeer voortreffelijke, paedagogische inzichten te illustreeren.

't Komt mij voor dat uit dit oogpunt, ik bedoel uit het oogpunt der wetenschappelijke methode, Rousseau en de naturalisten die hem volgen, wèl zoo goed redeneeren, daar zij in hunne deducties meer van de natuur zelf trachten uit te gaan. Daar staat echter tegenover dat hunne principiëele opvatting van de natuur en den mensch ten eenenmale verwerpelijk is.

't Beroep op algemeene beginselen, aan het leven der natuur ontleend, kan niet anders dan met vele reserves worden toegelaten. Laat mij deze stelling door een paar voorbeelden nader mogen toelichten.

De nieuwe opvoeding beroept zich telkens op het natuurlijke beginsel dat een orgaan, dat niet voortdurend door werkzaamheid geoefend wordt, verkwijnt en te gronde gaat. Of deze regel zoo absoluut mag worden aangenomen zal wel moeilijk uit te maken zijn; men kent immers van sommige organen de functiën nog niet. Maar aangenomen dat het zoo is, dat deze regel werkelijk als een algemeene mag gelden, dan moet toch bij de toepassing steeds als onafwijsbare voorwaarde in acht worden genomen, dat ieder orgaan op zijne plaats en in evenredigheid met het geheel moet worden geoefend. Deze voorwaarde echter wordt in de nieuwe opvoeding waarlijk niet altoos in het oog gehouden; om thans

Sluiten