Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

de taal van hun tijd en nemen vrij wat vormen en ideeën van de tegenstanders over. Predikers der revolutie vertoonen zich in het kleed eener historische theorie, die der evolutieleer: de heilstaat zal niet op slag komen maar ligt aan het einde eener ontwikkeling van vele geslachten, wellicht van eeuwen. Door dit een en ander zijn de tegenstanders wel niet nader tot elkander gekomen; aan hun ontmoeting is iets van de felheid ontnomen, zij is althans niet een vernietigingsoorlog die door de nu levenden zal worden uitgevochten.

Daarbij komt dat de toestanden ingewikkelder zijn gebleken dan men meende. De sociale vraagstukken zijn de eenige niet; in de wereld staan nog andere machten tegenover elkander dan die van behoud en sociale revolutie. Men had gemeend dat het dertigjarig tijdvak van vrede in Midden- en West-Europa de grenzen tusschen de volken steeds meer had uitgewischt. De ontwikkeling der menschheid werd internationaal. De oorlog was afgezegd: op de militaristische periode volgde de industrieëele, waardoor niet alleen de geschiedenis een ander karakter kreeg, maar ook de menschen in hun betrekkingen onder elkander, zelfs in hun denken en gevoelen, anderen zouden worden: een nieuw type met een nieuwe moraal. Yelen sloegen aan deze verkondiging van Her bert Spencer als aan een nieuw evangelie geloof. En nu heeft de jongste geschiedenis dit alles gelogenstraft. Imperialisme en nationalisme zijn allerwege ontwaakt. Amerika, het land van den dollar, waarvan gezegd was dat het, zoodra het oude Europa weer de dwaasheid mocht begaan de zwaarden te ontblooten, donderend over de wateren vrede zou gebieden: Amerika ging voor met een kolonialen oorlog en verwierf zich roem en macht. Engeland: de beteekenis van wat in Zuid-Afrika geschied is kan niet te hoog worden aangeslagen. In Frankrijk is krachtig nationalisme ontwaakt. Onze oostelijke nabuur doet meer dan ooit zijn lied „Deutschland, Deutschland über alles" klinken in de wereld, tot in Afrika en China toe. Het zijn waarlijk geen internationale belangen die Rusland en het verre Japan bezighouden, die

Sluiten