Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

zich verliezen in zichzelf, is allermeest een drangreden om op wettige wijze aan de behoeften van onzen geest te voldoen. Wij willen, wij moeten weten wat onze tijd, en wat onze persoonlijkheid in dien tijd, beteekent. Wij moeten althans daaromtrent klare denkbeelden, een bevredigend gevoel hebben. Het zou slecht met ons geschapen wezen indien dit onbereikbaar ware. Doch om bij het onderzoek daarvan tot iets van wezenlijke waarde te komen, moeten wij weerstand bieden aan de bekoring der afgeronde, ook der pikante beschouwingen. Meer dan om het begrijpen is het ons te doen om het beoordeelen, d.w.z. om het vormen van zulk een oordeel, waarmede wij geestelijk positie nemen in de beweging onzer dagen, zonder dat die positie bepaald worde door hartstochten en vooroordeelen waarbij de waarheidsliefde schade lijdt.

Is dit mogelijk? Is althans iets daarvan uitvoerbaar? Zelfs dit laatste valt te betwijfelen. Immers hoe zal men over geestelijke bewegingen oordeel vellen zonder de twee voorwaarden van algemeene kennis der verschijnselen en van een diep inzicht in de verborgen roerselen der menschen en in den algemeenen gang der ontwikkeling? Wie kan onder zulk beding zich op dit terrein wagen ? Ik meen dat deze bedenkingen ons niet moeten weerhouden te doen wat wij daarenboven moeilijk kunnen laten. Wat de onvolledigheid onzer kennis betreft: een beeld is toch iets anders dan de opsomming van alle losse trekjes, ja, zelfs al mochten enkele daarvan onjuist wezen, dan behoeft daarom de geheele figuur nog niet mislukt te zijn. Al past ons geen lichtzinnigheid tegenover het feitelijke, en al rust op ons de plicht zoo nauwkeurig mogelijk gegevens bijeen te garen en te toetsen: het zou er treurig uitzien indien ons oordeel niet verder strekte dan onze wetenschappelijke stof. Eigenlijk is het om iets anders te doen dan om wereldkennis: nml. om onze houding tegenover de wereld. Beide oefenen stellig op elkander invloed, maar de laatste gaat niet in de eerste op. Over deze kennis der verschijnselen kunnen wij nog opmerken dat wij, kinderen van een der kleinere volken, in deze in bijzonder gunstige omstandigheden ver-

Sluiten