Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

zou te duchten zijn, vrij wel is buitengesloten. Hoe ver echter de demokratische vloed staat en maatschappij zal ontredderen, weet niemand te zeggen.

Maar men wijst er op dat dit revolutionair gevaar uit roomsche landen komt: de Revolutie uit Frankrijk, de anarchistische moordenaars meestal uit Italië; en dat Rome dit alles dus op zijn kerfstok heeft. Er zijn inderdaad revolutionaire heet- en warhoofden uit kerkelijke seminaries voortgekomen, gelijk de tegenwoordige „premier" C o m b e s in Frankrijk; maar sedert wanneer zal men een kerk beoordeelen naar haar afvalligen ? Ivoiniscli is dat Roomschen en Protestanten elkandei hetzelfde verwijt naar het hoofd slingeren: voor Rome toch ligt de Revolutie in de rechte lijn der Reformatie.

Zeer zeker betaamt den Protestant wat meer omzichtigheid in zijn beweringen tegenover Rome. Ik weet wel hoeveel grond er is om den achteruitgang of stilstand deivolken van latijnschen stam aan het Katholicisme te wijten *), en in het Protestantisme de voorwaarde en den oorsprong te zien der constitutioneele en maatschappelijke vrijheden. Allerminst wil ik de juistheid dezer beweringen loochenen; ik meen dat de nieuwe geschiedenis er in hoofdzaak voor pleit. Maar, waar wij over het heden en de naaste toekomst spreken, kan ik niet de optimistische voorstelling koesteren dat in de germaansche volken een kern van protestantsch geloof als levenwekkend en bewarend beginsel krachtig is. Heeft voor meer dan een halve eeuw A. Barbier in zijn Iambes Parijs vervloekt, die „cuve infernale" waarvan hij zeide

„et les saints monuments ne restent dans ces lieux

„que pour dire: autrefois il y avait des Dieux",

heden ligt waarlijk het moderne Babel niet alleen aan de Seine, en als er een godsdienstlooze, heidensche stad is in Europa, dan heet zij wel Berlijn.

Waarvoor wij Protestanten het meest op onze hoede

1) Onder vele andere geschriften denk ik aan de veel verspreide bladzijden van Bm. de Laveleye: De 1'avenir des peuples cathoiiques (in oorspronkelijke^ vorm in de Revue de Bélgique 1875).

Sluiten