Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

maken met de wereld der verschijnselen. Er zijn in de zielen der menschheid een zeker aantal soorten van „klankbodems" en al naarmate die klankbodem geaard is, resoneert hij anders op de tonen, door den kosmos buiten ons op dien klankbodem uitgestort.

Al naarmate bijvoorbeeld Ge gelooft in een Almachtig Schepper van hemel en aarde of in mechanische evolutie; al naarmate Ge een souverein God over hemel en aarde of de souvereiniteit des menschen belijdt; al naarmate Ge vasthoudt aan een zedelijke wereldorde, die over al wat mensch heet dwingend gezag uitoefent, dan wel recht en zedelijkheid beschouwt als utiliteits-zaken — alles dingen, die voor geen wetenschappelijk onderzoek vatbaar zijn al naar die mate zullen de algemeene beginselen, waarvan Ge bij uw wetenschappelijk onderzoek uitgaat, gansch zeer uiteenloopen. Een faculteit van rechtsgeleerdheid zal er heel anders uitzien, die de souvereiniteit voor recht en staat belijdt van God, geopenbaard in Zijn Woord, dan ééne, die het uitgangspunt zoekt in den mensch, zij 't dan in zijn moreele norm-bewustzijn of in zijn spontaan wilsbesluit of in zijne geestelijke evolutiewet. De theologie behoeft maar genoemd. De wijsbegeerte evenzeer. Voor de natuurwetenschappen is evolutie of schepping een beslissend uitgangspunt, en zoo meer.

Intusschen mag natuurlijk niet elk willekeurig stel bijeengeraapte adagia worden versleten voor een stel een-eenheidvormende grondbeginselen. Maar dat zulks zou geschieden is schier ondenkbaar. Al zulke grondbeginselen zijn ten slotte algemeen menschelijke dingen, en ze bezitten geen levenskracht, dan wanneer ze de uiting zijn van een levensovertuiging, die in het leven zelf is ontstaan en op dat leven zelf heeft ingewerkt. Men broeit geen stel beginselen uit voor zijn

Sluiten