Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

verleden kan het volk stalen en veredelen, karakter brengen in den nationalen geest.

Maar aan het bezit eener schoone historie is ook een schaduwzijde verbonden. Zij kan den weg banen voor een doodend conservatisme, dat de volksontwikkeling tegenstaat, remmend werkt op den groei der cultuur. De ontwikkeling der oude wereld gaat veel minder snel dan die der Yereenigde Staten. Deze hebben thans nog geen erfenis, die uit de grijze oudheid tot hen kwam. Ons historisch verleden werkt mede om onder ons de krachten te versnipperen. Het doet allerlei fracties geboren worden, die in principieele vraagstukken bij elkander behooren, maar gescheiden worden eenvoudig door beschouwingen over historische feiten. Dit geldt vooral het vraagstuk der verhouding tusschen Kerk en Staat. In Amerika

zou in onze dagen een partijformatie over dit vraagstuk

niet mogelijk zijn. Men heeft daar nu eenmaal niet anders gekend dan het systeem der vrije Kerken en niemand zou ook maar een oogenblik er over denken de eenheid eener staatkundige partij om zoo iets te breken. Het vraagstuk is daar afgedaan. Maar bij ons is het zooveel anders, dank zij de historie van eeuwen, die achter ons liggen. Het historisch verleden oefent invloed, zoodat ook bij diepgaande verandering der tijden, er altijd nog zijn, die zich aan bepaalde verhoudingen uit dat grijze verleden blijven vastklemmen en het heden daarnaar zoeken te modelleeren. Zoo zien wij, dat Art. XXXYI der Confessie zoo langzamerhand een twistappel geworden is, zelfs de signatuur van

een partijfractie.

De" [nieuwere ontwikkeling der cultuur worstelt met

de overblijfselen van de oude.

Sluiten