Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

derd te doen hetgeen haar roeping was en is. Hare eigene Confessie heeft zij niet kunnen herzien sinds 1618 en '19. Hare geregelde samenkomsten heeft zij niet kunnen houden, ja, zij is maar al te dikwijls verhinderd zelfs in de rechtmatige uitoefening der censuur. Dat was te danken aan het systeem.

En nu kan men wel meenen, dat er dit niet uit behoefde en ook in de toekomst niet uit behoeft te volgen. Maar het feit, dat die verschijnselen er waren, er eeuwen lang hebben kunnen zijn, wijst op de principieele ongezondheid van het régime.

En daarom, wij wenschen het niet terug, afgezien van het feit, dat wij iets dergelijks ons zelfs niet denken kunnen. Want laat ons wel bedenken, wat er voor noodig zou zijn om eene relatie tusschen Staat èn Kerk als die, waarop Art. XXXYI doelt, ook maar eenigszins weer nabij te komen. Allereerst een machtige daad Gods, waardoor het nu sterk gedifferentieerde volk weer tot een betrekkelijke homogeniteit werd gebracht. Maar daarbij zou nu nog bovendien moeten komen eene gansch andere politieke, ja ik mag zelfs zeggen, eene nieuwe cultuur-constellatie van ons volk. Met dat alles hangt saam wat Art. XXXYI wil. Het Zuiden des lands verkeerde onder gansch andere politieke omstandigheden dan thans, het gansche volksleven toonde een ander gelaat. En nu is zeer zeker, wat het eerste aangaat, voor den Heere niets te wonderlijk; maar wat het tweede aangaat is er in de historie geen exempel van bekend, dat zij de hand aan den ploeg slaat en omziet. En ook in en door de historie, spreekt God. Er is geen enkele grond, waaruit geconcludeerd zou mogen worden tot de verwachting, dat zij terug zal

Sluiten