Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

En beter werd het vooral niet, toen in 't begin der 19e eeuw de rationalistische en later de moderne predikanten hun laatste dienstjaren (met 't oog op 't hooge emeritaatsgeld?) in Brabant kwamen doorbrengen.

, Waaraan dit pover resultaat te wijten is?

Uorzaken van , . . , ,

. | , , . /Wede, maar niet dan in de laatste plaats aan

mis u mg. onzelfstandigheid van de landen, die een

gestadig gaan en komen van vreemde beambten tengevolge had. Maar

zonder die vreemde beambten zou op menige plaats geen gemeente

geweest zijn.

Meer moet elders de oorzaak gezocht worden, als er zoo weinigen voor de gereformeerde leer gewonnen werden juist daar, waar de Gereformeerde Kerk, beslist Calvinistisch van kleur, in de eerste tijden zoo machtig was uitgestoeid, en dat de stem der ijverende predikanten klonk in de ledige kerken, waar het publiek kwam wandelen en schertsen. (') , . . Immers geheel andere factoren werkten daar

R na '„Door oogluiking en rekkelijkheid der

Regeering werd de toestand der Roomschen dragelijk genoeg, om zeer velen herwaarts te lokken." (2)

Hun geestelijken, uit 't Noorden vertrokken, zochten tenminste het Zuiden te behouden. „ t Zaad was verstikt of uitgeroeid. De ijver gebluscht. De geestelijkheid waakzamer en 't volk verblinder geworden. De bloem en keur van Brabants bevolking was naar Holland overgekomen." (J)

r\ •• .1 j Maar allermeest is dit pover resultaat te wijten

De Methode. , .. , . ,

aan de Methode van reformatie.

De Kerk, steunend op den arm en de beurs van den Staat, handelde, alsof met het terugbrengen van reformatorische vormen, kerkgebouwen en predikanten, en door het verbieden van den Roomschen godsdienst, alles was terecht te brengen.

Maar juist in dit alles werd de machtigste factor verzuimd, n.1.

*) ƒ. C. A. Heremans, 's Hertogenbosch van 1629—1798 (1899) bl. 40.

5) Groen van Prinsteren. Gesch. v\h Vaderl. 1875. 58 59. 3) Groen van Prinsteren t.a.pl. noot 98.

Sluiten