Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

te dienen om de waarheid van bepaalde dogma's te bewijzen, werd het vrije onderzoek naar zijn beteekenis mogelijk en althans een begin met de historische exegese gemaakt. Ook op dit gebied heeft het Socinianisme zijne onbetwistbare verdiensten; toch moet erkend worden, dat het over 't geheel meer heeft voorbereid dan tot stand gebracht.

Bij de Collegianten vinden wij herhaaldelijk de stoute ontkenningen, maar ook de positieve eischen der Sociniaansche theologie. Het leerstellige met al zijn mysteriën had voor hen zijn beteekenis verloren; daarentegen was het woord hun uit de ziel gegrepen „dat in het jongste gericht niet zal gevraagd worden wat men geloofd, maar wat men gedaan heeft". Gedurende hun gansche bestaan hebben zij een godsvrucht aangekweekt, die aan geen gezag van menschen was gebonden. Zoo hebben zij met eerlijken moed den last der traditie afgeworpen en terug willen keeren tot het Christendom van den allereersten tijd. Want ook onder hen kwam veelvuldig het inzicht voor, dat de oude dogma's het werk zijn geweest van feilbaar menschenverstand en dus weder met het verstand vernietigd kunnen worden. En nu moge het waar zijn, dat uit hun kring geen denker van beteekenis is voortgekomen, wij weten toch ook dat Spinoza in nauwe betrekking tot hen heeft gestaan en invloed heeft geoefend op het denken van verschillenden hunner. Trouwens, het Socinianisme zelf was na langdurige ontwikkeling eindelijk zóó ver gekomen,

Sluiten