Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

willen vragen : wie zet dat dan op losse schroeven ? De werkelijkheid zelve of de zinnelijke waarneming toch zeker niet. Het zal wel ons denken zijn, dat dit doet, uitgaande van de inzichten, die het voortschrijdend zelf bereikt heeft. Het denken moet dus toch al op marsch zijn, en een eindweegs gevorderd zijn. Heeft het zich dan niet in een richting bewogen, en moet die richting geen bepaalde zijn? M. a. w. is er in de beweging van het denken zelf geen wetmatigheid ? — Deze wetmatigheid, dit bepaalde bewuste voortschrijden, naar het doel, nl. het zijn, deze methode (het woord hier in den oorspronkelijken zin genomen) moet bestaan. Anders zou wetenschap een Fata Morgana wezen!

Om deze wetmatigheid, dezen vorm te ontdekken wendt Kant zich tot de natuurwetenschap. Deze komt tot stand door drie factoren: wiskunde, zekere logische grondstellingen en zinnelijke waarneming, die op de wonderbaarste wijze in elkaar grijpen.

Tot die logische grondstellingen nu behooren de principes van substantie en causaliteit. Maar daartoe behoort ook nog iets anders, waarvoor het moeilijk is een geschikten naam te vinden. Sommigen spreken van doelmatigheid. Maar het doelbegrip is bij de natuuronderzoekers in discrediet. Het schijnt uit het menschelijke bewustzijnsleven, uit het gebied van het handelen, te stammen en op de natuur onrechtmatig te worden overgedragen. Inderdaad zijn er tegen dezen term gegronde bezwaren in te brengen.

Sluiten