Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

op deze vraag gegeven. Hegel ontwierp dit schema: natuurgodsdienst, den godsdienst der geestelijke persoonlijkheid en de absolute religie ('t Christendom). Von hartmann verdeelde: De naturalistische en supra-naturalistische godsdiensten. Max MüLLER beweerde, dat de philologisch-ethnographische of genealogische indeeling de eenig juiste was, zoodat dus de godsdiensten naar de spraakverwantschap tusschen de volkeren moeten worden gegroepeerd. von Orelli, die echter geen evolutionist is, acht deze indeeling de beste: de godsdiensten kunnen gesplitst in verschillende familie's evenals de talen. „Von den einzelnen Gliedern eines solchen Stammes wird man zu dem altesten Gliede aufzusteigen trachten und von da aus die geraden und die Seitenlinien am besten kennen lernen. Dabei leistet für die Bestimmung des Organismus und seiner Glieder eben die Sprache die schatzbarsten Dienste. Denn in der konkreten Gestaltung derselben drücken sich die Beziehungen der Glieder zueinander sicherer und greifbarer aus als in der Mythologie, wo die Gebilde oft schemenhaft und verschwommen sind".

Tiele sprak van de laagste natuurgodsdiensten, de hoogste natuurgodsdiensten en de ethische godsdiensten.

pfleiderer ontwierp eene „religionsphilosophische" indeeling, welke „auf dem Verhaltnis zur Gottheit nach Freiheit und Abhangigkeit basiert ist".

Siebeck deelt in: Natur-, Moralitats- und Erlösungsreligionen.

Toch is het verschil tusschen deze indeelingen niet zóo groot, als men, oppervlakkig oordeelende, geneigd zou zijn te denken.

Het gevoelen der moderne wijsgeeren van den godsdienst meenen wij dan ook aldus te mogen saamvatten. De natuurgodsdiensten zijn de oudsten. Zoodra als echter de mensch zich door de cultuur meer vrijgemaakt heeft van de macht der natuur, verheft hij ook zijne goden boven bet grofzinnelijke. De transcendente godsidee begint zich te ontwikkelen. Het ontwakend ethische leven doet eveneens zijn invloed gelden op de religie; :n den cultus verdwijnen allengs menschenofifers, castratie en heilige prostitutie; de godheid wordt niet langer sittlich indifferent gedacht; de moreele religie wordt ~ geboren. Eindelijk smelt bij nog hoogerstaande volken ook de veelheid der goden samen tot de eenheid van het monotheïsme, en wanneer dit mono-

Sluiten