Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

de namen bedoelen in hunne eigenlijke beteekenis, dan wel als verzamelnaam van de groep, waarbij zij zich voegen. Dit geldt met name van den naam „ethisch", die tegenwoordig gebruikt wordt door velen, om aan te duiden, dat zij niet streng orthodox maar ook niet vrijzinnig zijn, zonder dat de eigenlijke beteekenis van het ethisch beginsel door hen gevoeld wordt, vooral in zijn onvereenigbaarheid met het confessioneele beginsel. Ook is het een dikwijls zich voordoend verschijnsel, dat men twee heterogene dingen zoekt te vereenigen; dat er personen zijn, die twee beginselen willen vasthouden, die in hun aard elkander uitsluiten, en die dit alleen door een soort transactie, een „tot zekere hoogte" laten gelden der beide beginselen kunnen doen. Iets dergelijks zien wij, naar mijne overtuiging, bij onze hedendaagsche „ethisch-orthodoxen", wier ethisch zijn, consequent toegepast, met hun orthodox zijn in strijd moet geraken, en wier orthodox zijn in botsing komt met de toepassing van het ethisch beginsel.

Om duidelijk te maken, wat ik bedoel met de beide beginselen wil ik enkele andere namen noemen, waarmee zij ook zouden kunnen genoemd worden. Zoo zou men kunnen spreken van rechtzinnig en vrijzinnig. Maar vooreerst geven deze woorden feitelijk onjuist weer, wat zij moeten aanduiden, — zij wijzen eigenlijk alleen op eene gezindheid, die „de rechte" is of „vrij" is, — en vormen eigenlijk naar hunne beteekenis geen tegenstelling, en dan ook laten zij geheel onaangeroerd het eigenlijk wezen van de door ons bedoelde tegenstelling als de tegenstelling van „leer" en „leven", van verstand en gemoed. Wij kunnen ze dus niet gebruiken.

Men zou ook kunnen spreken van het scholastieke en htt mystieke beginsel. Deze namen brengen ons in elk geval nader tot het wezen der zaak. Het woord „scholastiek" doet ons denken aan het hersenwerk der middeleeuwsche denkers, die met hun „credo ut intelligam", en hun „intelligo ut eredam" de geloofswaarheid zochten te benaderen met hun denken, en

Sluiten