Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

bestaat. Wij zien, dat het zich gelden doet in den diepgaanden invloed, dien het Oosten, de Levantijnsche geestesaard, gehad heeft op de latere Stoa en zelfs op het Neoplatonisme. Het is ook duidelijk geworden, dat er meer dan oppervlakkige gelijkenis bestaat tusschen de wijze, waarop het Christelijk denken zich heeft uitgedrukt en de manier van aanvatten der diepste vragen, die aan Oriëntalistische geesten eigen was. Problemen doemen op, andere veranderen geheel van gedaante.

Op Nieuw Testamentisch gebied is het b.v. een welbekend feit, dat de dateering der Paulinische brieven voor een belangrijk deel berust op den geschatten ouderdom van verschillende gedachtenreeksen. Die schatting hing weder af van de logische volgorde van sommige quaesties. Er bestaan immers op ieder terrein moeilijkheden, vragen, theoriën, die slechts opdoemen kunnen, nadat een bepaald gezichtspunt veroverd is. Dus meende men in de aanwezigheid van oogenschijnlijk secundaire gedachtengangen het bewijs te vinden, dat een groot deel, zoo niet het geheel van Paulus' schriftelijke nalatenschap stamde uit een tijd, die de gedachten van den ontslapen Apostel verwerkt had met het oog op die problemen, welke de z.g. Gnostieken tot voorwerp van hun nadenken hadden gemaakt. Indien het nu echter blijkt, dat deze z.g. „gnostiek" in de gedachtenwereld van het Oriëntalisme reeds in kiem besloten lag en slechts wachtte op de verkondiging van het Christendom om een wilden groei van allerlei Christelijktheologische voorstellingen te doen opschieten, verandert het geheele vraagstuk van gedaante.

Een tweede vraag, die tot dieper graven aanspoort, dringt zich op.

Is het Oriëntalisme ook in het Palestijnsche Jodendom doorgedrongen? Wat hebben wij b.v. te denken bij het getuigenis van Josephus (B. I., II, 814), dat de Farizeeën „alles doen afhangen van de heimarmenê en van God", terwijl de Sadduceeën „de heimarmenê absoluut ontkennen en God buiten contact met het doen van of toezien bij iets kwaads stellen"?

Sluiten