Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

aan te wijzen; zoo staat ongetwijfeld de mildere houding tegenover den godsdienst, het pogen om ook aan religieuze elementen bevrediging te schenken, in verband met den geschetsten ommekeer.

De tegenstelling tusschen kapitalisme en socialisme verflauwt. Het toekomstbeeld van de socialistische maatschappij heeft zelfs bij den orthodoxen K a u t s k y reeds aanmerkelijk veel van zijn vroegeren luister ingeboet, en invloedrijk is de schare, die alle „Zukunftsmalerei'' belacht. De afschaffing van het loonstelsel, de ineenstorting van de kapitalistische maatschappij, worden als vruchten van onrijpe fantasie verdacht gemaakt. Het socialisme moet zijn eene richting, die zich grondt op den bodem der werkelijkheid, van de kapitalistische maatschappij en haar instellingen uitgaat, zich daarbij aansluit, haar van gebreken tracht te zuiveren en tot verdere ontwikkeling poogt te brengen. „Paktieren mit dem Kapitalismus" — dat is de leus der revisionisten.1)

Is de draagwijdte van het kapitalisme overschat door te scherp toegespitste tegenstelling met een nieuw toekomstig maatschappelijk systeem, evenzeer zijn de rechte verhoudingen verstoord, doordien het verschil met het verleden onnatuurlijk breed is uitgesponnen.

Veelvuldig wordt het kapitalisme aangediend als een specifiek modern verschijnsel, dat eenigermate terugreikt tot het begin van den nieuwen tijd, dan aan het eind der 18e eeuw tot breedere ontwikkeling komt, om bij de ontplooiing van het industrieele systeem in de 19e eeuw vollen wasdom te bereiken.

:) Eene openhartige verdediging van deze gedragslijn bij Edmund Fischer, Kommunismus und Sozialismus in S. M., 1910, band 1, bldz. 364 en vlg., en Heinrich Peus, Die Neuoriientierung der Sozial-demokratie in S. M., 1916, band 1, bldz. 249 en vlg.

Sluiten