Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

heeft voortgebracht en in de Imitatie van Thomas a Kempis de schoonste vrucht der Mystiek ons bood, alleen een ontaarding en verbastering van het Christendom te zien. Dat de Reformatie niet eenvoudig is geweest een terugkeer tot het oorspronkelijke Evangelie en de inrichting der Apostolische Kerk, maar tegelijk een schrede voorwaarts op den ontwikkelingsweg der Kerk, is volkomen juist. En een der factoren, die deze nieuwe ontwikkeling bepaald hebben, is zeker het sterke persoonlijkheidsbesef der Germaansche volkeren geweest, al mag daarom niet vergeten worden, dat de Reformatie niet alleen in Duitschland, maar evenzeer in Frankrijk en Engeland wortel heeft geschoten en Calvijn geen Duitscher maar een Franschman van geboorte is geweest. Zelfs kan dankbaar acte worden genomen van de erkenning van Troeltsch, dat het moderne Protestantisme veel meer in Erasmus en Socinus zijn geestelijke voorouders heeft te zien dan in Calvijn en Luther, want dit bevestigt, wat reeds door Groen van Prinsterer was opgemerkt, dat dit moderne Protestantisme niet de wettige continueering maar veel meer de verloochening van de beginselen der Reformatoren is. Maar al liggen in deze nieuwere opvattingen van het karakter der Reformatie en van haar verhouding tot de Middeleeuwen en tot het nieuwe Protestantisme elementen van waarheid verscholen, toch mag daarom geen oogenblik vergeten, dat deze moderne historiebeschouwing uitgaat van beginselen, die lijnrecht in strijd zijn met het beginsel der Reformatie en dat ze daarom aan de werkelijke beteekenis der Reformatie niet genoegzaam recht kunnen laten wedervaren. Indien naar den regel, dat „Alles Wirkliche vernünftig ist", het Middeleeuwsche Christendom een even noodzakelijke phase in de ontwikkeling der Kerk is als de daarop gevolgde Reformatie en het thans opgekomen NeoProtestantisme, dan valt elke absolute norm weg om te beoordeelen, wat in die ontwikkeling der Kerk deformatie en wat reformatie is geweest. Aan een uitvoerige kritiek op deze nieuwere beschouwingen kan ik echter, reeds ter wille van de korte spanne tijds mij toegemeten, niet denken. Veel liever wil ik positief u teekenen, hoe het beeld der Reformatie voor mijn zielsoog staat, maar voordat ik daartoe overga, moet eerst u worden herinnerd, wat deze Reformatie noodzakelijk heeft gemaakt en wat haar voorbereidde.

Sluiten