Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

kan dus ook geen sprake van zijn, dat de een of andere beschaafde natie hare maatschappij kon gronden of gegrond heeft op een godsdienstigen grondslag in den gewonen zin; op een kerk-religie niet, omdat daarop, kortweg; geen maatschappij meer te stichten is; op een verlichte godsdienst-philosophie niet, omdat die nu eenmaal met een algemeen bedwingende kracht niet bestaat. Ja, het is niet zeer moeilijk in te zien, dat, als in onze dagen datgene, wat de grootste geesten in godsdienstzaken gezien en erkend hebben, een gemeenschappelijk eigendom des volks werd, er een onschendbaar richtsnoer als leer uit werd gefabriceerd en deze als zoodanig in het volksbewustzijn overging, dit een dergelijke onvruchtbaarheid van het leven en den tijd zou baren, als vroeger de dogmatiek der katholieke kerk bij de door haar regeerde volkeren gedaan heeft. Dit zij echter aprioristisch gezegd: de massa des volks kleeft tegenwoordig in godsdienstzaken nog volkomen begrippen aan, welke niet alleen niets toegeven aan de tijden voor de hervorming, maar in zeker opzicht nog erger zijn dan deze, omdat de grootste machteloosheid van het hiërarchische kerkwezen zoo erbarmelijk afsteekt bij de frissche en vruchtbare scheppingskracht van den menschelijken geest, zooals deze zich in de uitvindingen van een nieuweren tijd heeft geopenbaard.

Nu is sedert drie eeuwen, dat is, sedert den tijd, dat de volkeren hunne veroveringstochten begonnen om de aarde aan zich te onderwerpen, dat men door nauwkeuriger kennis van de geschiedenis der klassieke volkeren

Sluiten