Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

beter ingewijd werd in de natuurlijke voorwaarden des raenschelijken levens, eene verandering in de bestaande toestanden geboren, welke ons tegenwoordig op een beslissend keerpunt plaatst.

Hervorming en humanisne hebben de menschheid van hare boeien bevrijd en aan den menschelijken geest de vrijheid zijner beweging terug gegeven. Daar te gelijkertijd de geniale uitvinding der boekdrukkunst de geheele menschheid tot deelgenoote maakte van al den geestelijken arbeid, opnemend en medewerkend, en de vermeerderde kennis van ons planetenstelsel de natuurwetenschappen aan den arbeid riep, kon het niet uitblijven, of er werden op eene wereld, die, met kunstmiddelen opgetrokken, alleen door een gekunsteld, sophistisch en verkeerd denken bijeen gehouden werd, van alle kanten aanvallen gedaan, en wel met het gunstigste gevolg.

Is de geest bevrijd, dan eischt hij vooreerst zijne beweging in het stoffelijke leven, en wederkeerig heeft de bevrijding des stoffelijken levens van onnatuurlijke en beperkende grenzen nieuwe beweging op het gebied des geestes ten gevolge. Beweging is het wezen van al wat leeft.

Het kon dan ook niet uitblijven dat de wederkeerige betrekking tussclien geestelijk en stoffelijk leven steeds juister werd erkend, dat men ten slotte inzag, dat het aardsche leven dan toch meer waard was, dan om het ter wille van eene onzekere toekomst in dofheid en kwelling door te brengen; dat het veel meer het natuurlijke product van onzen gezamenlijken arbeid was, en als zoodanig gelukkigmakend en heilig, en dat het zoodanig in-

Sluiten