Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

eerst het gevolg van eenig wetenschappelijk belang van het betoog, ook niet van persoonlijke geraaktheid of ijdel= heid, al spreken die wel mede. Bovenal bespeurt men de meening, dat er hooge belangen op het spel staan van godsdienst, staat en maatschappij. Men voert den strijd, niet om het wetenschappelijk inzicht te verhelderen, maar om kerk en maatschappij te verhoogen, en dat met de middelen der wetenschap van letteren en historie.

Het is heden niet anders. Thans ziet men de crimineele statistiek te hulp roepen, om de meerdere zedelijkheid te bewijzen van hen die tot geen kerkgenootschap behooren. Hier is wederom het wetenschappelijk inzicht niet de hoofd* zaak, maar wel: een wapen te hebben in den strijd. Het wetenschappelijk middel wordt aangewend voor een maat* schappelijk doel. Dat de betoogen dan niet altijd onberis* pelijk zijn, spreekt van zelf. Gemakkelijk vereenzelvigt men bijvoorbeeld onkerkelijken met ongeloovigen, hoewel deze vereenzelviging door vele onkerkelijken zelf wordt gewraakt. Intusschen, een onberispelijk betoog komt zelden voor. En het aantal van zuivere betoogen wordt des te kleiner, naarmate de besproken feiten en toedrachten zich verder verwijderen van het zintuigelijk gebied. In het onderhavig geval, zoowel in de 18e als de 20e eeuw, is men zeer verre van het zintuigelijk gebied. Wel valt spoedig te ontdekken, dat er in dezen strijd minder geworsteld wordt om de zedelijkheid dan om den godsdienst. Van een nauwkeurig bepalen dezer zedelijkheid is dan ook niet zooveel sprake. Wel is de godsdienst, meestal het christendom, vrij bepaald als strijdvoorwerp. En deze godsdienst wordt niet zoozeer in den strijd betrokken om zijn eigen qualiteit, dan wel omdat deze godsdienst in het heden een groote macht bezit. Deze macht bestaat volgens veler meening niet in allen deele terecht, en men wil die macht tot de juiste proportie terugbrengen.

Deze strijd is een kenmerk van onze hedendaagsche maatschappij. In den Hervormingstijd is het geloof in de Heilige Hostie bestreden, ja ook om tot zuiveren gods* dienst te komen, maar mede om de maatschappelijke macht van den priester te verkleinen. Iets dergelijks geldt ook hier. De strijd tegen de leer van den noodzakelijken samen*

Sluiten