Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

ook de beteekenis, die normen en plichten hebben in de samenleving. Men begreep ook wel, dat het versterken van zulke normen en plichten in het bewustzijn een taak was, waaraan men zich niet onttrekken kon. Vanaf den Soera* tischen oorlog tot aan de twintigste eeuwsche congressen voor zedelijke opvoeding, heeft men begrepen, dat geen staatsdwang een dragelijke samenleving zou kunnen be* reiken, indien deze niet gesteund werd door stuwkrachten, die uit het wezen der menschen en der wereld zelf op= kwamen. De staat toch moet de zedelijke drijfveeren en een zedelijk ideaal erkennen, maar kan hun kracht niet doen toenemen. Wel kan hij belemmeringen wegnemen en een zeker soort van handelen als ongeoorloofd terugdringen. Maar de onderscheiding tusschen geoorloofd en ongeoor* loofd, voor den staatsman gewichtig, heeft i n de moraal niet de hoogste beteekenis, en tegelijkertijd toch van de moraal haar eenige beteekenis.

Ook het nieuwste pogen, om acuut de zoogenaamde oude samenleving door een nieuwe te vervangen, ontmoet de zwarigheid van een zwakke moraliteit. Sprekende over de straffen voor ongeoorloofde vergrijpen tegen de arbeids* discipline zegt Eugen Varga in een brochure over problemen der dictatuur, dat het zwaartepunt van de straf wordt gelegd bij den invloed der openbare meening. Inderdaad, deze factor heeft groote beteekenis, maar wordt door Varga te gemakkelijk als een eenheid beschouwd. Hij gaat dan voort als volgt:

„Het resultaat [van de straffen] zal dus afhangen van de moraliteit der arbeiders. Zijn zij er onverschillig voor (nl. voor dat soort straffen, waarbij de openbare meening vooral de leedsaanbrengster is), dan kan de bedrijfsraad niets uit* richten, daar hij bij streng optreden wordt afgezet en door meer inschikkelijke personen wordt vervangen. Veel moet dan worden verwacht van voortdurende voorlichting en van 't werk der klassenbewuste arbeiders, die in elk bedrijf als prikkelend voorbeeld voor de anderen moeten dienst doen. Slechts als de algemeene zielstoestand der arbeiders in bepaalde bedrijven zoo is, dat ook dit niet helpt, zullen dwangmaatregelen noodig zijn, dus slechts in 't uiterste geval. Gaat het om geheele bedrijfstakken, dan moet het

Sluiten