Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

dat zij zoo weinig vat meer hebben op de jongelui, dat er minder kinderen ten doop gehouden worden enz. Ook dit laat zich begrijpen. Op fabriek, kantoor of werkplaats worden denkbeelden verkondigd en verdedigd, te voren nooit gehoord of voor dwaasheid en ongeloof uitgemaakt, maar die bij nadere kennismaking nog zoo dwaas niet blijken te zijn en twijfel doen ontstaan aan de tot dusverre beleden leerstukken.

Jezus heeft eens gezegd : „Hemel en aarde zullen voorbijgaan, maar Mijne woorden zullen nimmer voorbijgaan." x) Hij heeft het daarom kunnen zeggen, omdat Hij de eeuwige waarheden niet gesnoerd heeft in het keurslijf van leer of dogma. „Jezus was geen theoloog," merkt Renan terecht op, „geen philosoof met een meer of minder klaar systeem. Hij twistte nooit over God, want Hij voelde Hem onmiddellijk in Zich. De klip van metafysische vitterij, waarop het Christendom in het begin van de derde eeuw stiet, werd niet door den stichter geschapen. Jezus had noch dogma's noch een systeem, maar was een sterke, besliste persoonlijkheid, die, nadat zij zich tegenover iederen anderen wil krachtig bewezen had, nu nog het lot der menschheid leidt." Het geloof, in den zin van vertrouwen in God, is onaantastbaar voor de wetenschap. Maar er zal te allen tijde strijd bestaan tusschen de wetenschap en de geloofsleer of het dogma; de geschiedenis bewijst dit. Een Galileï, Kepler en Copernicus zouden nooit voor de inquisitie-rechtbanken gedaagd zijn als het „geloof" niet verward was met „geloofsleer" en als de Kerk begrepen had, dat de eeuwige kern van waarheid in het dogma gescheiden moet worden van den tijdelijken vorm. Maar het dogmatisch geloof handhaaft de letter, terwijl het zoo waar is, wat ik eens las, dat wie hetzelfde zeggen wil als de vaderen, het anders zeggen moet.

Behoeft het ons te verwonderen, dat zij, die een

i) Mattheus 24:35.

Sluiten